آنغوزه

مجموعه: خواص مواد غذایی

فواید آنغوزه

فواید آنغوزه

آنغوزه از گیاهان دارویی مهم تیره چتریان بــا خواص فراوان است.
گیاه تولید کننده آنغوزه بــه نام‌های فارسی خوراکما؛ آنگوزاکما و کورن کما؛ بوته ای بزرگ؛ علفی و چند ساله اســت کــه ارتفاع آن گاهی بــه 2/5 متر می‌رسد. ساقه آن نسبتاً محکم و ضخیم بــا سطحی خشن است.
برگ‌های قاعده بزرگ و ضخیم هستند؛ بــه طوری کــه طول آن‌ها تــا 60 سانتی متر می‌رسد. ایــن برگ‌ها تقسیمات زیادی دارند بــه طوری کــه بــه قطعاتی (لوب دار) دندانه دار تبدیل می‌شوند.
گل‌های ایــن گیاه زردرنگ هستند و بــه صورت گل آذین چتری در انتهای ساقه قرار می‌گیرند.

میوه ها دوفندقه ای؛ بیضی شکل و تقریباً مسطح می‌باشند کــه روی هــر کدام پنج خط وجود دارد و کناره ها بال مانند هستند. رنگ میوه‌ها قهوه ای تیره است. از ریشه یــا قاعده ساقه ایــن گیاه بر اثر تیغ زدن ماده ای بــه نام اولئوگم رزین بــه دست می‌آید کــه بــه آنغوزه مشهور است. آنغوزه ابتدا شیری رنگ اســت و مزه ای تند و تلخ و نــیــز بوی بد و متعفنی دارد کــه تهوع آور است؛ بــه همین دلیل از قدیم بــه نام مدفوع شیطان معروف شده است. ایــن گیاه در ایران (استان خراسان؛ بلوچستان؛ کرمان و نواحی جنوبی) وجود دارد.

تاریخچه

رزین آنغوزه بــه عــنــوان خلط آور؛ ضدنفخ؛ ضد اسپاسم روده ای و بــه صورت شیاف بــرای بهبود قولنج و همچنین سوسپانسیون آن بــرای فراری دادن سگ؛ گربه و دیگر حیوانات وحشی مورد توجه بوده است. مصرف آنغوزه خصوصا در میان آمریکایی‌های آفریقایی ادامه دارد. آنغوزه بــرای درمان سرطان شکم؛ میخچه؛ پینه؛ ادرارآور؛ مسکن و محرک بــه کار می‌رفته است. در درمان‌های عامیانه بــرای قطع قاعدگی؛ آسم؛ تشنج؛ خروسک؛ جنون و سرطان استفاده می‌شود. بــا ایــن حال؛ اصلی‌ترین کاربرد آن بــه صورت رایحه در عطریات می‌باشد.

این گیاه بــا طعمی قوی‌تر از پیاز یــا سیر بــه شکل گم رزین یــا محلول همچنان در دسترس است. در داروخانه ها و فروشگاه های مواد غذایی سالم و محلی نــیــز بــه عــنــوان نگهدارنده یــا ادویه بــه فروش می‌رسد. گاهی بــه میزان کم در برخی از شکلات‌ها؛ نوشابه ها؛ چاشنی‌ها و سس‌ها بــه کار می‌رود.

ترکیبات مهم

آنغوزه حاوی تعدادی ترپن و مواد محلول در چربی اســت کــه هنوز بــه طور کامل شناسایی نشده اند. همچنین حاوی 20 درصد اسانس؛ 65 درصد رزین و حدود 25 درصد صمغ می‌باشد.
رزین آنغوزه بــه عــنــوان خلط آور؛ ضدنفخ؛ ضد اسپاسم روده ای و بــه صورت شیاف بــرای بهبود قولنج و همچنین سوسپانسیون آن بــرای فراری دادن سگ؛ گربه و دیگر حیوانات وحشی مورد توجه بوده است.

داروشناختی و اثرات مهم

تاکنون مطالعات کلینیکی بــرای مشخص شدن اثرات درمانی آن صورت نگرفته است؛ امــا در مطالعه ای کــه بر روی موش‌های آزمایشگاهی انــجـام شده کلسترول سرم را پایین نیاورده است.
استفاده از عصاره الکلی (تنتور) باریجه سمیت سلولی علیه لنفومای سلول‌های سرطانی و لنفوسیت های انسانی را نشان داده است.

 

طریقه مصرف آنغوزه

 

طریقه مصرف آنغوزه

* روزانه 0/3 تــا 1 گرم در سه نوبت (جمعاً 0/9 تــا 3 گرم در روز).
* تنتور: 2 تــا 4 میلی لیتر در روز ایــن مقدار را می‌توان در دو یــا سه نوبت مصرف نمود.

سمیت و عوارض جانبی

مصرف خوراکی آن در بزرگسالان سمیتی نشان نداده است؛ ولــی در کودکان می‌تواند ایجاد مسمومیت کند. همچنین در حد مصرف درمانی تاکنون عارضه خاصی از آن گزارش نشده؛ ولــی مــمــکن اســت در بعضی افراد و یــا بــا مصرف زیاد آن اسهال؛ نفخ؛ سوزش هنگام ادرار؛ سوزش معده؛ سردرد؛ گیجی و تشنج ایجاد شود. همچنین؛ صمغ آن مــمــکن اســت درماتیت های پوستی ایجاد کند. بــا توجه بــه اینکه آنغوزه دارای خاصیت قاعده آور است؛ مصرف زیاد آن می‌تواند موجب سقط شود؛ لذا توصیه می‌گردد در دوران بارداری و شیردهی مصرف نشود.

همچنین؛ کومارین های موجود در اولئوگم رزین آنغوزه مــمــکن اســت بــا داروهای ضد انعقاد تداخل کند.

در گزارشی آمده است؛ مصرف 50 تــا 100 میلی گرم آنغوزه در افرادی کــه مشکل عصبی دارند؛ باعث تشنج می‌شود.

موارد منع مصرف

زنان باردار؛ زنان شیرده و کودکان

مهم‌ترین اثرات گزارش شده

حساسیت زا؛ ضد درد؛ ضد چسبندگی پلاکت‌ها؛ ضدعفونی کننده؛ ضد اسپاسم؛ ضد تومور؛ تقویت کننده قوای جنسی؛ ضد نفخ؛ محرک CNS؛ هضم کننده؛ ادرارآور؛ شیرافزا؛ خلط آور؛ قارچ کش؛ کاهش دهنده پرفشاری خون؛ مسهل؛ موتاژنیک؛ محرک تنفسی؛ مسکن؛ تقویت کننده معده؛ محرک؛ تقویت کننده رحم و کرم کش.

نکات قابل توجه
1- آنغوزه از گونه های دیگری بــه دست می‌آید کــه مهم‌ترین آن‌ها فرولافوئتیدا و فرولا آلیاسئا هستند.
2- بوی بسیار تند آنغوزه کــه شبیه سیر می‌باشد؛ مربوط بــه ترکیبات گوگرددار آن است.
3- بــرای بــه دست آوردن آنغوزه گیاه از فصل بهار بــه بعد قسمت پایین ساقه (نزدیک بــه سطح زمین) و یــا اصطلاحاً یقه گیاه را برش‌های عمودی یــا افقی می‌دهند تــا اولئوگم رزین (آنغوزه) بــه صورت شیرابه بــه بیرون تراوش کند. ایــن ماده در مجاورت هوا سفت می‌شود کــه پــس از سفت شدن آن را جمع آوری می‌کنند و دوباره گیاه را تیغ می‌زنند یــا محل قبلی را برش دیگری می‌دهند تــا دوباره اولئوگم رزین ترشح کند. ایــن عمل چندین بار و گاهی تــا دو ماه از فصل بهار صورت می‌گیرد. آنغوزه خارج شده بــه دو صورت اشکی (گرد و کروی بــا اندازه های مختلف) و توده ای و بــه رنگ‌های زرد تــا قهوه ای تیره اســت کــه هرچه روشن‌تر باشد مرغوب‌تر و گران‌تر است. همچنین؛ نوع اشکی آنغوزه مرغوب‌تر و گران‌تر می‌باشد. آنغوزه مزه ای گس و تقریباً تند و سوزاننده دارد و دارای بوی نامطبوع شبیه ترکیبات گوگرددار است.
4- گرچه آنغوزه استفاده محدودی (آن هم در طب سنتی ایران) داشته؛ ولــی یکی از اقلام مهم صادراتی فرآورده های گیاهی ایران اســت کــه خریداران آن را بــا روش‌های پیچیده تجزیه می‌کنند و ده ها ماده ارزشمند از قبیل اسانس؛ رزین و صمغ قابل مصرف در صنایع دارویی؛ بهداشتی؛ آرایشی و صنعتی از آن بــه دست می‌آورند. بــا توجه بــه اینکه تهیه آنغوزه پر زحمت و طولانی مدت است؛ قیمت نسبتاً گرانی دارد.
5- نام عمومی آنغوزه در جهان و در تجارت آزافتیداگم اســت کــه در کتب قدیمی منشأ جغرافیایی آن ایران ذکر شده و در گذشته بزرگ‌ترین تأمین کننده آن در جهان بوده است. گیاه تولید کننده آنغوزه در بعضی قسمت‌های افغانستان نــیــز وجود دارد؛ ولــی وسعت آن در ایران از کشورهای دیگر بــه مراتب بیشتر است.

 

خواص آنغوزه

 

خواص آنغوزه

 

1. بــرای کشتن کرم‌های داخل باغچه هنگام آبیاری مقداری آنغوزه را در پارچه‌ای گذاشته و داخل آب جلوی شیلنگ بگذارید.
2. محرک نیروی جنسی است.
3. ادرارآور و ضد سوزش ادرار است.
4. برطرف کننده بلغم است.
5. هضم کننده غذا است.
6. درمان کننده رماتیسم و نقرس و سیاتیک است.
7. بــرای درد کمر و مفاصل مفید است.
8. درمان کننده امراض سینه از جمله آسم است.
9. دم کرده انجدان رومی تمیزکننده خون کبد است.
10. بــرای درمان تب‌ها سودمند است.
11. درمان کننده بواسیر
12. بــرای درمان ذات‌الریه؛ برونشیت و سرفه و سرماخوردگی بــه کار می‌رود.
13. خوردن انجدان باعث رفع سموم جانوران سمی می‌شود.
14. کاهش دهنده فشار خون

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “آنغوزه”

دیدگاه ها بسته شده اند.