جوش شیرین

مجموعه: خواص مواد غذایی

جوش شیرین

جوش شیرین

 

بی کربنات سدیم یــا جوش شیرین بــا فرمول NaHCO۳ یکی از نمکهای سدیم در ترکیب بــا کربنیک اسید اســت کــه تنها یک هیدروژن اسیدی ایــن ترکیب بــا سدیم جایگزین شده‌است. ایــن ترکیب؛ بی‌بو و بی‌طعم اســت کــه کمی دارای خاصیت بازی اســت و بــه صورت پودر سپید یــا بلورین است. بی‌کربنات جاذب رطوبت و بوگیر است.

این ترکیب ماده بــرای متخلخل کردن خمیر نان استفاده می‌شود و نــیــز بــرای کم کردن اسید معده و درمان سوزش آن بــه کار می‌رود.

بی‌کربنات سدیم بیشتر بــه وسیلهٔ فرایند سالوی ساخته می‌شود کــه همان واکنش کلرید سدیم؛ آمونیاک و کربن دی‌اکسید در آب اســت کــه بی‌کربنات سدیم بــه صورت رسوب بــه دست آمده پــس از صاف کردن و خشک کردن بــا حرارت بــه کربنات سدیم تبدیل خواهد شد. سالانه نزدیک بــه ۱۰۰۰۰۰ تن جوش شیرین فرآوری می‌شود. (سال ۲۰۰۱) همچنین می‌توان بــا عبور دادن گاز از درون محلول جوشان کربنات سدیم خالص یــا محلول هیدروکسید سدیم؛ بی‌کربنات سدیم را بــه شکل رسوب ته‌نشین شده بــه دست آورد.

جوش شیرین در آب یک آمفوتر است. یعنی در آب می‌تواند بــه عــنــوان اسید یــا باز رفتار کند. رفتار اسیدی آن بــه سبب وجود هیدروژن در ترکیبش اســت کــه در صنایع مختلف بــه عــنــوان آزادکننده کاربرد دارد.

بیشترین استفاده از بی‌کربنات سدیم در فرآوری انواع بکینگ پودر است. مقدار اضافی از خمیر جوش شیرین بطور مؤثر در پاک کردن و سائیدن سطوح می‌تواند استفاده گردد. استفاده از ایــن ماده در ترکیب خمیر دندان بــه رفع تدریجی لکه‌های دندان و سفید شدن آنها کمک می‌کند. در صنایع غذایی؛ تولید نوشابههای گازدار بــه عــنــوان منبع؛ صنایع پاک کننده‌های خانگی و در کپسول‌های خاموش کننده آتش بکار می‌رود. همچنین بــه عــنــوان باز دارنده در مواد منفجره استفاده می‌شود. در صنعت نساجی بــرای عمل آوردن نخهای پشمی و ابریشمی استفاده می‌شود. همچنین می‌تواند بــه عــنــوان پاک کننده و ساینده ملایم در صورتی کــه ایجاد حساسیت نکند بــرای زیبایی پوست بکار رود.ضمن آنکه جوش شیرین بــه عــنــوان یک مکمل خوراکی در جیره غذایی دام و طیور می تواند در جهت جلوگیری از اختلالات متابولیکی و تغذیه ای بکار برده شود.

 

خواص جوش شیرین

 

خواص جوش شیرین

 

جوش شیرین یــا همان بی کربنات سدیم دارای کاربردهای خلاقانه بسیاریست کــه بــه آنها اشاره میکنیم :

1- بــا پاشیدن جوش شیر ین بروی مواد شعله ور می تـوان آتش را فرو نشاند.

2- از مـخلوط جوش شیر ین و آب  بــرای شستن میوه ها و سبزیجات استفاده کنید.

3- جوش شیر ین خارش و سوزش گزش پشه؛ زنبور و سایر حشرات را تسکین میدهد. بــا مخلوط آب و جوش شیر ین یک خمیر غلیظ تهیه کنید و بــرای چند دقیقه  بروی محل گزیدگی قرار دهید.

4- جوش شیر ین واکنشهای آلرژیک پوست مانند کهیر را التیام میبخشد. کافیست درون آب وان حمام 2 فنجان جوش شیر ین اضافه کنید.

5- بــرای کاهش تب و یــا خنک کردن بدن نــیــز میتوانید از جوش شیر ین استفاده کنید. کافیست در آب وان حمام 2 فنجان جوش شیر ین مخلوط کنید.

6- بــرای التیام جوش صورت نــیــز میتوان از جوش شیر ین استفاده کرد. بــا مخلوط جوش شیر ین و آب یک خمیر تهیه کنید و روی جوش بمالید و بگذارید 15-10 دقیقه بماند تــا خشک شود. همچنین از ایــن خمیر میتوان بعنوان یک ساینده ملایم صورت نــیــز استفاده کرد.

7- از جوش شیرین بعنوان یک کاندیشنر مو نــیــز میتوان سود برد. کافیست 2 قاشق سوپخوری جوش شیرین را بــا یک قاشق چایخوری شامپو مخلوط کنید و بــا آن سر خود را بشویید. جوش شیرین موها را روشنتر و درخشنده تر کرده و چربی آن را کاهش میدهد.

8- بــرای شستن و تمیز کردن برس و شانه های خود ابتدا آب درون ماهی تابه ریخته بگذارید بجوش آید ســپــس یک فنجان جوش شیر ین بــه آن اضافه کنید. ســپــس برس و شانه خود را بمدت 10 دقیقه درون ماهی تابه بجوشانید. ســپــس زیر آب داغ گرفته و آنها را آب بکشید. البته مراقب باشید کــه آب جوش شانه و برس شما را ذوب نکند.

9- بــرای رفع بوی بد دهان پــس از مصرف سیر؛ پیاز و یــا فلفل میتوانید 10/1 قاشق چایخوری جوش شیر ین و اندکی آب دهانتان را شستشو دهید. جوش شیر ین بوی بد دهان را خنثی میکند.

10- بــرای سفید تر شدن دندانهایتان مسواک تر خود را درون جوش شیرین فرو برید ســپــس بــا آن دندانهایتان را مسواک بزیند. همچنین میتوانید روی خمیر دندان اندکی جوش شیرین بپاشید و ســپــس دندانها را مسواک بزنید. جوش شیر ین یک سفید کننده دندان طبیعی ست.

11- بــرای التیام تبخال و هــر گونه زخم داخل دهان نــیــز میتوانید از جوش_شیرین استفاده کنید.

12- بــرای ریکس کردن و رفع بوی بد پا نــیــز میتوانید از جوش_شیرین استفاده کنید. جوش شیرین را درون یک تشت آب داغ مخلوط کرده و پا ها را بــا آن بشویید.

13- بــرای شستشوی دندانهای مصنوعی مخلوط رقیقی از آب و جوش شیرین تهیه کرده و دندانهای مصنوعی را در مدت شب درون آن قرار دهید.

14- در دستگاه بخور خود جوش_شیرین بریزید تــا هم گرفتگی بینی شما رفع گردد و هم بوهای نامطبوع منزلتان گرفته شود.

15- بــرای خوشبو کردن دهان میتوانید آدامس را مرطوب کرده و در جوش_شیرین فرو برید و ســپــس آن را بجوید.

16- بــرای از بین بردن بوی نامطبوع دستها پــس از آشپزی و غیره… دستهای خود را بــا آب و جوش_شیرین شستشو دهید.

17- بــرای رفع سوزش معده نصف قاشق چای خوری جوش_شیرین را درون یک نصف لیوان آب مخلوط کرده و بنوشید. جوش_شیرین اسید معده را خنثی کرده و بعنوان یک آنتی اسید طبیعی عمل میکند.

18- از جوش_شیرین بعنوان یک دهان شوی خانگی و ارزان قیمت سود برید. دو قاشق چای خوری جوش_شیرین را بــا نصف لیوان آب مخلوط کرده و دهان خود را بــا آن غر غره کنید.

19- بــرای التیام آفتاب سوختگی پوست بمدت نیم ساعت درون وان حمام کــه در آب آن جوش_شیرین مخلوط گردیده بروید.

20- عوض پودر بچه میتوان از جوش_شیرین استفاده کــرد چرا کــه خاصیت رطوبت گیری آن بیشتر است.

21- بــرای التیام سوختگیهای خفیف پوست از جوش_شیرین استفاده کنید. یک خمیر غلیظ از جوش_شیرین و آب تهیه کرده روی محل سوختگی قرار دهید و بگذارید تــا خشک شود.

22- بــرای گرفتن و حذف بوی داخل یخچال و یــا فریزر جوش_شیرین را درون یک ظرف سر باز ریخته و درون یخچال قرار دهید. جوش_شیرین را هــر 2 ماه یکبار تجدید کنید.

23- بــرای نابود کردن کک های فرش بــه نسبت مساوی نمک و جو ش شیرین را بــا هم ترکیب کرده و روی فرش بپاشید و 24 ساعت بگذارید بماند. روز بعد فرش را بــا جارو برقی کاملا از جوش شیرین و نمک پاک کند. البته ایــن کار را در روزهای بارانی و یــا در مناطق مرطوب انــجـام ندهید.

24- بــرای خلاص شدن از شر مورچه ها نــیــز کافیست در مسیر حرکت آنها جوش شیرین بپاشید.

25- بــرای باز گرفتن و رفع گرفتگی سینک آشپزخانه و یــا هــر لوله ای کافیست 1/4 فنجان جوش شیرین را بــا نمک ترکیب کرده و درون آنها بریزید و ســپــس آب جوش روی آن خالی کنید.

26- جوش شیرین را درون یک کیسه کوچک مانند کیسه چای کیسه ای قرار داده و آن را درون کمد؛ دراور و گنجه لباس قرار دهید تــا بــه عــنــوان رطوبت گیر از لباسهای شما محافظت کند.

27- بــرای رفع بو و رطوبت پا اندکی جوش شیرین درون کفش بپاشید.

28- پیش از شستن سگ و یــا گربه ی خانگی خود چند ساعت پیش از استحمام کردن روی سطح بدن آنها جوش شیرین بپاشید. ایــن کار بوی نامطبوع و ککهای بدن آنها را از میان میبرد. البته هنگام استحمام؛ حیوانات خانگی خود را کاملا بشویید تــا جوش شیرین روی بدن انها باقی نماند.

29- بــرای ترد کردن گوشت میتوانید اندکی جوش شیرین را روی گوشت پاشیده و گوشت  را بــرای چند ساعت درون یخچال قرار دهید. ســپــس گوشت را کاملا آب بکشید.

30- بــرای کاهش نفخ شکم پــس از مصرف لوبیا میتوانید لوبیا را در مخلوط آب و جوش شیرین بــرای چند ساعت قرار دهید تــا خیس بخورد.

31- بــرای رفع تلخی چای هنگام دم کردن چای اندکی جوش شیرین درون آن بریزید.

32- همیشه درون ماشین لباسشویی خود 1/2 فنجان جوش شیرین اضافه کنید. جوش شیرین لباسها را خوشبو و نرم میسازد. جوش شیرین یک لکه بر؛ بو زدا و نرم کننده طبیعی لباسهاست.

33- خمیر حاصل از ترکیب نمک؛ جوش شیرین و آب یک شوینده عمومی خیلی موثر است.

34- بــرای تمیز کردن ماهی تابه های ته گرفته خمیری از جوش شیرین تهیه و روی ته گرفتگی ماهی تابه قرار دهید تــا 7 ساعت بماند.

35- از سودا میتوان بــرای جلا دادن و صیقلی کردن برخی فلزات مانند ظروف سیلور(نقره) و یــا استیل زنگ نزن نــیــز استفاده کرد. کافیست بــا یک پارچه نرم و مرطوب توسط جوش شیرین ظروف را پرداخت کنید.

36- جوش شیرین یک قارچ کش طبیعی ست.

37- چـنـانـچه دچار التهاب و عفونت مهبلی شدید جوش شیرین را در آب وان حمام مخلوط کرده و در آن قرار گیرید.

 

مضرات جوش شیرین

 

مضرات جوش شیرین

 

طی سالهای گذشته مصرف جوش شیرین در تولید انواع نانهای سنتی ایرانی متداول گشت و بــه ازای هــر 100 کیلو آرد بــه طور معمول بین 200 تــا 250 گرم جوش شیرین مصرف میشد.

خدیجه صادقی کاشناس تغذیه در ایــن باره می گوید: مضرات استفاده از جوش شیرین بــه دو دسته تقسیم می شود.

 

الف) اثرات سوء جوش شیرین بر کیفیت نان

ـ مصرف توام جوش شیرین و مایه خمیر کــه بعضی نانواها بــه آن اقدام می نـمـایـنـد عملا اتلاف هزینه و تحدید فرآیند تخمیر میباشد.

ـ کربنات سدیم باقی مانده در نان سبب تیرگی رنگ مغز نان شده و نان بوی نامطبوعی بــه خود میگیرد.

ـ کربنات سدیم باقی مانده در نان در موقع مصرف مزه نامطبوعی میدهد کــه بــه نام نیش سودا شناخته میشود.

ـ مصرف بیکربنات سدیم از آن رو کــه سبب رسیدن سریع و کاذب خمیر و تولید خمیر نارس در نهایت موجب سریع بیات شدن نان و منجر بــه دور ریز هــر چــه بیشتر نان میگردد.

ـ نانهای حاصله از جوش شیرین فاقد طعم و مزه طبیعی نان هستند.

 

ب) اثرات سوء جوش شیرین بر بهداشت و سلامت مصرف کنندگان

ـ عوارش گوارشی: همان طور کــه میدانید PH معده در حدود 4 ـ 3 و ایــن عدد بیانگر غلظت اسید کلریدریک مترشحه توسط سلولهای جدار معده میباشد و ماده قلیایی جوش شیرین ایــن تعادل را بر هم میزند.

ـ نرمی و پوکی استخوانها و افزایش فساد دندانها اخلال در تجویز رژیمهای غذایی خاص محدودیت بودن سدیم در رژیم غذایی بیماران قلبی و عروقی معضلی اســت کــه بیماران حــتـی بــا مصرف نانهای رژیمی بدون نمک بــه دلیل استفاده جوش شیرین در فرمولاسیون خمیر نان تهدید میشوند.

تجمع تدریجی فلزات سنگین در بدن جوش شیرین بــا ایجاد تغییراتی در دستگاه گوارش سبب افزایش جذب فلزات سنگین نظیر کادمیـوم؛ سرب و جیوه شده کــه باعث کم خونی ناشی از مسمومیت؛ تنگی نفس و عوارض کلیوی میشود.

عباس غلامی روچی کارشناس تغذیه علل استفاده نانوایان از افزودنی شیمیایی جوش شیرین را در موارد ذیل می داند :

ـ صرفه جویی در وقت: برخی نانوایان بر ایــن باورند کــه فرآیند عملآوری خمیر بــا خمیر مایه طولانی اســت و آنها بــا جایگزین نمودن جوش شیرین بــه جای خمیر مایه عملآوری خمیر را تسریع مینمودند.

ـ رشد جمعیت: بدیهی اســت بــا توجه بــه افزایش رشد جمعیت سالیانه؛ تهیه و توزیع محصولات غذایی نــیــز بــایــد گسترده تر گردد؛ نانوایان نــیــز بــه دلیل محدودیت ظرف خمیرگیری و همچنین پخت آنها و نانوایان از جوش شیرین بــه عــنــوان گریز گاهی در جهت افزایش تولید استفاده کرده اند.
ـ افزایش هزینه ها و کنترل نرخ نان: افزایش هزینه های اخیر زندگی و دستمزد اندک برخی از نانوایان و کارگران واحدهای نانوایی و هزینه های مختلف استهلاک وسایل و … نانوایان را بــه ســوی کاستن از هزینه ها سوق داد و یکی از آن راهها استفاده از ماده ارزان قیمت جوش شیرین بــه جای خمیر مایه بود.

ـ ارزانی و سهولت استفاده: جوش شیرین مادهای ارزان قیمت اســت و در مقایسه بــا خمیر مایه و مخمر بسیار ارزانتر اســت و دسترسی بــه آن نــیــز بسیار راحت اســت و همچنین طرز استفاده ایــن افزودنی شیمیایی نــیــز بسیار آسان میباشد.

ـ ناآگاهی برخی از نانوایان در مورد مشکلات ناشی از افزودن جوش شیرین: برخی نانوایان بر ایــن باورند کــه جوش شیرین مادهای فرار اســت و بــا پخت بــه صورت گاز و بــه طور کامل از نان خارج میشوند و هیچ ضرر و زیاتی از ایــن بابت حاصل نمیگردد. در صورتی کــه آثار باقیمانده از ایــن افزودنی شیمیایی در نان موجبات بیماریهای گوارشی و عروقی را فراهم میسازد.

ـ پوشاندن عیوب نان : نان تهیه شده بــا جوش شیرین علیرغم کیفیت پایین طعم؛ مزه؛ بو و همچنین فطیر ماندن؛ ظاهر بسیـار خوبــی پـیدا میکند و جوش و پز سطح آن موجب میشود تــا مردم آن را ورآمده محسوب کنند.

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “جوش شیرین”

دیدگاه ها بسته شده اند.