آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى

آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى

مجموعه: فرهنگ زندگی
به این مطلب امتیاز دهید

 

  • آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى
  •  

    آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى

    آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى

     

    مردم آذربایجان مردمى اصیل هستند. از جمله خصلت‌هاى این مردم مهمان‌نوازی،سلحشوری ، آزادمنشی، مرزدارى و پایبندى به عقاید مذهبى است .

    طرز معاشرت، برخورد اجتماعی، تعارفات، طرز برگزارى جشن‌هاى ملى و مذهبى مثل مراسم نوروز و چهارشنبه‌سورى و سیزده‌به‌در، عید غدیر خم، میلاد مولا على (ع ) ، رسوم مهمانى و عروسی، تعزیه و عزادارى و غیره در تمامى سرزمین ایران یکسان اجراء مى‌شود. از دیگر ویژگى‌هاى ایرانى در اخلاق ملى مثل مهمان‌نوازی، ادب و احترام و خوش سلوکى و حسن معاشرت در میان عموم ایرانیان ازخراسانى و آذربایجانى و کرمانى و کرد و بلوچ یکسان است .

    آئین‌ها و جشن‌هاى ملى

    شب چله

    شب چله طولانى‌ترین شب سال محسوب مى‌شود. مراسم این شب به‌صورت شب‌نشینى دوستانه و فامیلى است. در این شب‌نشینى انواع خوراکى‌هاى زمستانى یعنى خشکبار و شیرنى خورده مى‌شود. پختن برنج سفید در شب چله یا یلدا نوعى جادوى سفید براى سفید رزوى و نیک‌بختى در زمستان سرد و سیاه به‌شمار مى‌رود .

    مراسم مربوط به چله کوچک که سردترین و سخت‌ترین روزهاى زمستان را شامل مى‌شود. در بیشتر روستاها و گاه مناطق شهرى آذربایجان شرقى برگزار مى‌شود. رایج‌ترین آداب مربوط به چله کوچک، برافروختن آتش بر بام‌ها و گاه تیراندازى یا سر و صدا کردن است. گمان بر این است که با این مراسم، ‘قارى‌ننه’ یا پیرزن سرما ترسیده و فرار مى‌کند .

    چهارشنبه‌سورى

    چهار آتش افروزى در چهار چهارشنبه به عدد رمزى چهار اشاره دارد. فیثاغورس عدد چهار را اصل و ریشه ٔ طبیعت جاودان مى‌داند. چهار جهت اصلی، چهار طبع انسانی، چهار عنصر حیات اشاره به امر واحدى دارد .

    در آئین چهارشنبه‌سوری، عدد چهار حکایت از چهار وجه طبیعت دارد که به‌تدریج عنصر واحد طبعیت، سال، مکان یا هر پدیده ٔ چهاروجهى را مى‌سازند. به این ترتیب اولین چهارشنبه منسوب به باد است. دومین خاک است، سومین آتش و چهارمین آب که در این زمان از یخ بستن خاک کاسته مى‌شود و زمین نفس مى‌کشد. صبح آخرین چهارشنبه‌سورى مردم بر سر آب رفته و از روى آن مى‌پرند و مى‌خوانند :

    آتیل ماتیل چرشنبه ( عاطل و باطل شود چهارشنبه )

    بختیم آچیل چرشنبه ( بختم باز شود چهارشنبه )

    آخرین چهارشنبه ٔ اسفند با بارورى طبیعت همراه است. در روستاها چهارشنبه ٔ آخر سال را ‘ چرشنبه‌خاتون’ مى‌گویند و زنان بالاى اجاق خوراک‌پزى با آرد شکل زنى زیبا را مى‌کشند و زیر آن یک آینه و شانه مى‌گذارند تا وقتى چرشنبه خاتون آمد سرش را شانه بزند. این رسم تأکید بر بارور شدن زمین در آخرین روزهاى اسفند دارد. در میان مردم آذربایجان شرقى هر چهارشنبه نامى دارد .

    مفصل‌ترین مراسم آخرین چهارشنبه‌سورى آن است که در آن شب برنج سفید پخته و همراه با آجیل و شیرنى بر سفره قرار مى‌دهند. پسران جوان و نوجوان شالى برداشته و از سوراخ بالاى بام که محل خارج شدن دود تنور و تهویه است آن‌را پائین مى‌اندازند . صاحب‌خانه نیز مقدارى آجیل و شیرینى در گوشه ٔ سال مى‌بندد تا پسر آن را بالا بکشد. اگر پسر خواهان دختر خانواده باشد، شال را بالا نمى‌کشد. اگر خانواده ٔ دختر راضى باشند، نشانه‌اى به شال مى‌بندند. رسم شال‌اندازى هنوز در بعضى روستاهاى آذربایجان شرققى رایج است .

    صبح آخرین چهارشنبه زنان بر سر چشمه رفته کوزه‌ها را پر مى‌کنند و از روى آب مى‌پرند و گاه دام‌ها را از آب عبور مى‌دهند. از آب چشمه براى روشن کردن سماور، خمیر کردن نان یا پختن غذا استفاده مى‌کنند .

    فرستادن خوانچه‌اى از میوه و شیرینى در این روز براى عروس خانواده از مراسم دیگر چهارشنبه‌سورى است. خوردن هفت داه روغنی، شیرینى یا غله، درست کردن هفت نوع خوراکى شیرین نیز در این روز معمول است .

    جشن‌هاى نوروز

    نوروزخوانى‌ها بیشتر توسط ‘سایاچى‌ها’ اجراء مى‌شده که در روستاها و گذر از روستائى به روستاى دیگر و شهرى به شهرى دیگر، مژده رسیده بهار را مى‌دادند .

    از اوایل اسفند خانه‌تکانى آغاز مى‌شود. گذشته از خانه‌تکانى مى‌توان به سمنوپزی، سفره ٔ هفت‌سین، آب چهل یاسین، دید و بازدید و سیزده‌به‌در اشاره کرد. در تمام این مراسم، آب و سبزه به‌عنوان دو نماد حضور دارند که با نشانه‌هاى دیگرى همراه مى‌شوند .

    سمنو را زنان با وضو مى‌پزند و یک شب بیرون مى‌گذارند تا حضرت فاطمه (س) نقش پنجه ٔ خود را بر آن اندازد و آن‌را تبرک سازد .

    در سفره نوروز، به‌ویژه در گذشته خوراکى‌هائى چون ماست دست نزده، برنج سفید پخته یا خام، گوشت و غذاهائى که اصولاً نشانه ٔ برکت و محصول خوب باشد مى‌گذارند . نمادهائى مانند آینه، تخم‌مرغ، سمنو، سبزه، شیرنی، آب چهل یاسین نیز در کنار آن قرار مى‌دهند که ترکیبى از برکت و بارورى باشد .

    در برخى مناطق آذربایجان شرقی، مردم کوزه یا کاسه‌اى آب را نزد روحانى محل مى‌برند و روحانى بر آن چهل‌بار سوره ٔ یاسین مى‌خواند و فوت مى‌کند. سپس این آب تبرک را بر گوشه و کنار خانه به‌ویژه بر دام‌ها و محصولات مى‌ریزند و به کودکان مى‌دهند، تا هم برکت و بارورى را زیاد کند و هم شفا بخشد .

    غلاتى مانند گندم، جومیا حبوبات را چندین روز مانده به عید سبز مى‌کنند و سر سفره مى‌گذارند. در دید و بازدیدها ابتدا کوچکترها به دیدن بزرگترها مى‌روند و این دیدارها تا سیزده نوروز ادامه مى‌یابد و در روز سیزده همه به صحرا مى‌روند و سبزه‌ها را به آب مى‌اندازند و به جشن و شادى مى‌پردازند. و دخترها با آرزوى ازدواج، سبزه‌ گره مى‌زنند .

    پس از تحویل سال، مردم نخست به گورستان مى‌روند و سپس به دیدن بازماندگانى که تازه عزیزى را از دست داده‌اند .

    رسم است که کودکان صبح روز عید، کیسه ٔ کوچکى در دست گرفته و به بازدید خانه‌هاى اقوام بروند و صاحب‌خانه‌ها نیز چیزهائى مثل تخم‌مرغ رنگ کرده، گردو، شیرینى و گاه پول و جوراب به آنها مى‌دهند. چند روز بعد از عید نیز خوانچه‌هاى عیدیانه آماده مى‌شود. هر خوانچه شامل پارچه، کفش، جوراب، شیرینی، برنج خام و … است که براى عروس خانواده یا دختر خانواده که تازه ازدواج کرده مى‌فرستند .

    آئین‌هاى مذهبى

    به‌مناسبت‌هاى مختلف مثل مراسم سوگواری، جشن‌هاى مذهبى و آئین‌هاى گوناگون در نقاط مختلف آذربایجان شرقى برگزار مى‌شود .

    جشن‌هاى مذهبى عبارتند از :

    – جشن میلاد حضرت رسول (ص)، حضرت فاطمه (س)، حضرت على (ع) و اداى سفره‌هاى نذری .

    – جشن نیمه شعبان روز میلاد امام زمان (عج ).

    – مراسم ماه مبارک رمضان .

    – مراسم آخرین جمعه ماه رمضان و عید فر .

    – نماز جماعت عید فطر .

    – مراسم عید قربان و تقسیم گوشت قربانی .

    – مراسم عید غدیرخم .

    – مراسم عید مبعث پیامبر بزرگ اسلام .

    مراسم محرم و سوگوارى‌هاى عبارتند از :

    – تشکیل دسته‌جات شاخسى واخسى (شاه‌حسین ، واى‌حسین )

    – تشکیل دسته‌جات سینه‌زنى و زنجیر زنى و نوحه خوانى در مساجد و تکایا .

    – قمه‌زنى صبح روز عاشورا (در حال حاضر ممنوع است ).

    – شبیه‌خوانى یا تعزیه، شمع‌سوزى در مساجد بعداظهر روز تاسوعا .

    – طشت‌گذارى جهت سیراب کردن عزاداران با انواع شربت‌ها و اطعام .

    – گل مالى بر سر و روى خود در روز عاشورا .

    – جوش زدن علم براى اداى نذورات مردم عزادار .

    – قفل زنى یعنى آویختن قفل از پوست بدن .

    – ذغال مالى بر صورت .

    – تزئین اسب به نشانه‌ اسب امام حسین (ع )

    – اداى ندر و سیاه پوشیدن در طول ماه محرم .

    – مراسم روز سوم و چهلم (اربعین حسینی) عاشورا .

    – مراسم شب‌هاى قدر و احیاء شب نوزدهم (ضربت خوردن حضرت على (ع)) و ۲۱ رمضان (هنگام شهادت آن حضرت ).

    – ۲۸ صفر مراسم رحلت حضرت محمد (ص ).

     

    کلمات کلیدی : آئین‌ها آئین‌هاى آتیل از جشن‌هاى در رسم سمنو صبح غلاتى فرستادن مراسم مفصل‌ترین پس چهارشنبه‌سورى چهار طرز ' 'سایاچى‌ها' 'قارى‌ننه' ( (اربعین (در (س) (س)، (شاه‌حسین (ص (ص)، (ضربت (ع (ع) (ع)) (عج (هنگام ) ) ) آخرین ) بختیم ، آئین آئین‌هاى آب آتش آجیل آخر آخرین آداب آذربایجان آذربایجانى آرد آرزوى آزادمنشی، آغاز آماده آمد آن آنها آن‌را آویختن آچیل آینه آینه، ابتدا اجاق اجتماعی، اجراء احترام احیاء اخلاق ادامه اداى ادب از ازخراسانى ازدواج ازدواج، اسب است است، استفاده اسفند اسلام اشاره اصل اصلی، اصولاً اصیل اطعام افروزى اقوام امام امر اندازد انسانی، انواع اوایل اولین اگر ایران ایرانى ایرانیان این با باد بارور بارورى باز بازدید بازدیدها بازماندگانى باشد باشد، باشند، باطل بالا بالاى بام بام‌ها بختم بخشد بدن بر برافروختن براى برخورد برخى برداشته برنج بروند برکت برگزار برگزارى بزرگ بزرگترها بزند بستن بعد بعداظهر بعضى بلوچ به بهار به‌تدریج به‌شمار به‌صورت به‌عنوان به‌ویژه بکشد بیرون بیشتر تأکید تا تازه تاسوعا تبرک تحویل تخم‌مرغ تخم‌مرغ، ترتیب ترسیده ترکیبى تزئین تشکیل تعارفات، تعزیه تعزیه، تقسیم تمام تمامى تنور تهویه توسط تکایا تیراندازى جادوى جاودان جشن جشن‌هاى جماعت جمعه جمله جهت جوان جوراب جوراب، جوش جومیا حاضر حال حبوبات حسن حسین حسینی) حضرت حضور حکایت حیات خاتون خارج خام خام، خانه خانه‌تکانى خانه‌هاى خانواده خاک خشکبار خصلت‌هاى خم، خمیر خوانى خوانچه خوانچه‌اى خوانچه‌هاى خواهان خوب خود خوراکى خوراکى‌هائى خوراکى‌هاى خوراک‌پزى خوردن خورده خوش داده‌اند دارد دارند دام‌ها داه دختر دخترها در درست دست دسته‌جات دو دود دوستانه دومین دید دیدارها دیدن دیگر دیگر، دیگرى ذغال را راضى رایج رایج‌ترین رحلت رزوى رسم رسول رسوم رسیده رفته رمزى رمضان رنگ روحانى روز روزهاى روستائى روستاها روستاهاى روستاى روشن روغنی، روى ریشه زدن زمان زمستان زمستانى زمین زنان زنجیر زنى زیاد زیبا زیر سازد سال سال، سبز سبزه سبزه، سبزه‌ سبزه‌ها سخت‌ترین سر سرد سردترین سرزمین سرش سرما سفره سفره‌هاى سفید سلوکى سماور، سمنو، سمنوپزی، سوراخ سوره سوم سومین سوگوارى‌هاى سوگواری، سپس سیاه سیراب سیزده سیزده‌به‌در سیزده‌به‌در، سینه‌زنى شاخسى شادى شال شالى شال‌اندازى شامل شانه شب شبیه‌خوانى شب‌نشینى شب‌هاى شدن شربت‌ها شرققى شرقى شرقى شرقی، شعبان شفا شمع‌سوزى شهادت شهرى شود شکل شیرنى شیرنی، شیرین شیرینى شیرینی، صاحب‌خانه صاحب‌خانه‌ها صبح صحرا صدا صفر صورت طبع طبعیت، طبیعت طرز طشت‌گذارى طول طولانى‌ترین عاشورا عاطل عبارتند عبور عدد عروس عروسی، عزادار عزاداران عزادارى عزیزى عقاید علم على عموم عنصر عید عید، عیدیانه غدیر غدیرخم غذا غذاهائى غله، غیره فاطمه فامیلى فر فرار فطر فوت فیثاغورس قدر قرار قربان قربانی قفل قمه‌زنى ماتیل ماست مالى مانده مانند ماه مبارک مبعث مثل محرم محسوب محصول محصولات محل محمد مختلف مذهبى مذهبى به‌مناسبت‌هاى مراسم مراسم، مربوط مردم مردمى مرزدارى مساجد معاشرت معاشرت، معمول مقدارى ملى ملى شب ممنوع مناطق منسوب مهمانى مهمان‌نوازی، مهمان‌نوازی،سلحشوری مولا مى‌اندازند مى‌برند مى‌بندد مى‌بندند مى‌توان مى‌خواند مى‌خوانند مى‌دادند مى‌داند مى‌دهند مى‌دهند، مى‌رود مى‌روند مى‌ریزند مى‌زنند مى‌سازند مى‌شده مى‌شود مى‌شوند مى‌فرستند مى‌پردازند مى‌پرند مى‌پزند مى‌کشد مى‌کشند مى‌کند مى‌کنند مى‌گذارند مى‌گویند مى‌یابد مژده مکان میان میلاد میوه نامى نان نخست ندر نذری نذورات نزد نزده، نشانه نشانه‌ نشانه‌اى نشانه‌هاى نفس نقاط نقش نماد نمادهائى نماز نمى‌کشد نوجوان نوحه نوروز نوروز نوروزخوانى‌ها نوروز، نوزدهم نوع نوعى نیز نیمه نیک‌بختى هر هستند هفت هفت‌سین، هم همراه همه هنوز و واحد واحدى واخسى واى‌حسین وجه وضو وقتى ویژگى‌هاى ٔ پائین پارچه، پایبندى پختن پخته پدیده پر پسر پسران پنجه پوست پوشیدن پول پیامبر پیرزن چرشنبه چرشنبه‌خاتون' چشمه چله چله شب چند چندین چهار چهارشنبه چهارشنبه‌سورى چهارشنبه‌سوری، چهارمین چهاروجهى چهل چهلم چهل‌بار چون چیزهائى کاسته کاسه‌اى کرد کردن کرده کرده، کرمانى کفش، کنار کند که کودکان کوزه کوزه‌ها کوچک کوچک، کوچکترها کوچکى کیسه گاه گذر گذشته گردو، گرفته گره گل گمان گندم، گورستان گوشت گوشه گوناگون یا یاسین یاسین، یخ یعنى یلدا یک یکسان

     

  • تو بیا
  •  

    در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

    مطالب مرتبط

    دیدگاه ها

    نظر شما برای “آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى”

    دیدگاه ها بسته شده اند.