شنبلیله

مجموعه: خواص مواد غذایی

شنبلیله

شنبلیله

شَنبَلیله یــا شنبلید (نام علمی: Trigonella foenum-graecum) گیاهی اســت از تیره باقلائیان (Fabaceae) و بــه همین دلیل توانایی هم‌زیستی بــا باکتری‌های تثبیت کننده ازت را داشته و می‌تواند بخش زیادی از از نیتروژن مورد استفاده خود را تولید کند.

گیاهی اســت علفی بــه ارتفاع ۱۰ تــا ۵۰ سانتیمتر بــا گلهایی منفرد و بــه رنگ روشن کــه رنگ میوه‌های آن زرد تــا قهوه‌ای است.

این گیاه بومی ایران بوده و در بیشتر نواحی ایران از جمله آذربایجان؛ اصفهان؛ فارس؛ خراسان؛ سمنان و دامغان می‌روید و بــه عــنــوان سبزی خوراکی کاشته شده و مصرف می‌شود.

شنبلیله در کنار راه‌ها نــیــز می‌روید و بــه ایــن خاطر در قدیم بــه آن گل راه‌رو هم می‌گفتند.

 

فواید شنبلیله

فواید شنبلیله

شنبلیله یــا شنبلید (نام علمی: Trigonella foenum-graecum) گیاهی اســت از تیره باقلائیان (Fabaceae) و بــه همین دلیل توانایی هم‌زیستی بــا باکتری‌های تثبیت کننده ازت را داشته و می‌تواند بخش زیادی از از نیتروزن مورد استفاده خود را تولید کند.شنبلیله گیاهی اســت علفی بــه ارتفاع ۱۰ تــا ۵۰ سانتیمتر بــا گلهایی منفرد و بــه رنگ روشن کــه رنگ میوه‌های آن زرد تــا قهوه‌ای است.این گیاه بومی ایران بوده و در بیشتر نواحی ایران از جمله آذربایجان؛ اصفهان؛ فارس؛ خراسان؛ سمنان و دامغان می‌روید و بــه عــنــوان سبزی خوراکی کاشته شده و مصرف می‌شود.

علاوه بر برگ‌های سبز گیاه شنبلیله؛ دانه آن نــیــز سرشار از مواد مغذی می‌باشد و ارزش غذایی بالایی دارد.

گیاهی اســت کــه عموما در نواحی اطراف دریای مدیترانه و جنوب آسیا رشد می‌کند و در کشورهای هند؛ چین؛ پاکستان؛ ایتالیا؛ مصر؛ یونان و … بــه وفور یافت می‌شود. همچنین از گیاهان بومی کشور ایران بــه شمار می‌آید. لازم بــه ذکر اســت کــه علاوه بر برگ‌های سبز گیاه شنبلیله؛ دانه شنبلیله نــیــز سرشار از مواد مغذی می‌باشد و ارزش غذایی بالایی دارد. ایــن گیاه سرشار از مواد معدنی چون: مس؛ پتاسیم؛ کلسیم؛ آهن؛ سلنیوم؛ روی؛ منگنز و منیزیم می‌باشد و از نظر ویتامینی نــیــز دارای انواع ویتامین‌های گروه B مانند تیامین؛ ریبوفلاوین؛ نیاسین؛ پیریدوکسین؛ فولیک اسید و نــیــز ویتامین A و C می‌باشد. علاوه بر موارد ذکرشده؛ دانه‌های ایــن گیاه سرشار از پروتئین؛ لیزین؛ تریپتوفان؛ استروئید ساپونین و دیوسژنین (ترکیبی کــه خواص شبه استروژنی دارد) می‌باشد.

گیاهی سرشار از فیبر محلول

مطالعات نشان می‌دهد افرادی کــه 56 گرم دانه شنبلیله را هــر روز مصرف می‌کنند؛ بعد از 24 هفته سطح کلسترول خونشان بــه طور چشمگیری کاهش می‌یابد و 25 درصد ریسک ابتلا بــه حملات قلبی در ایشان کمتر می‌شود. علت ایــن مسئله وجود مقادیر فراوانی فیبرهای محلول مانند همی‌سلولز؛ ساپونین؛ موسیلاژ؛ تانن و پکتین می‌باشد. ایــن فیبرها باعث می‌شوند کــه جذب دوباره نمک‌های صفراوی از کولون محدود شود؛ در نتیجه ایــن نمک‌ها از بدن دفع شوند. بــا توجه بــه اینکه کلسترول پیش‌ساز نمک‌های صفراوی می‌باشد؛ بــا افزایش دفع نمک‌های صفراوی؛ کلسترول جذب‌شده از روده‌ها صرف تولید نمک‌های صفراوی می‌شود و در نتیجه کلسترولی کــه وارد خون می‌شود؛ کاهش می‌یابد. همین عامل باعث می‌شود تــا شنبلیله بــه عــنــوان گیاه کاهنده کلسترول معرفی شود. همچنین ایــن فیبرها بــا سموم مختلف در روده ترکیب می‌شوند و از جذب آن‌ها جلوگیری می‌کنند. از عملکردهای دیگر ایــن فیبرها محافظت از ماهیچه‌های کولونی در برابر سرطان می‌باشد.

بهترین درمان طبیعی بــرای مشکلات پوستی مانند اگزما؛ جوش؛ خراش؛ زخم‌ها؛ سوختگی؛ مشکلات پوستی ناشی از نقرس و نــیــز ضخیم و پرپشت شدن موها؛ استفاده موضعی از پودر دانه شنبلیله می‌باشد.

در استعمال خارجی بــرای شستشوی زخم ها و جوش های پوستی استفاده می شود.

اثرات ضد دیابت

شنبلیله بــرای بهبود قند خون از قدیم‌الایام شناخته شده است. از دیگر اثرات آن بهبود کلسترول بالا می‌باشد. شنبلیله بــرای افراد دیابتی کــه از کلسترول بالا نــیــز در رنج هستند؛ یک تیر بــا دو نشان است. مطالعات متعدد نشان می‌دهد مصرف روزانه 500 میلی‌گرم شنبلیله؛ تری‌گلیسرید و کلسترول را کاهش و HDL کــه کلسترول خوب می‌باشد را افزایش می‌دهد.

وجود اسیدآمینه هیدروکسی ایزولوسین در دانه شنبلیله از علل دیگر معروف بودن ایــن گیاه بــه عــنــوان گیاهی ضددیابت است؛ زیــرا هیدروکسی ایزولوسین باعث تسریع ترشح انسولین می‌شود. ایــن عامل در کنار اثر کاهندگی قند خون کــه بــه وسیله فیبرهای موجود در شنبلیله القا می‌شود؛ باعث کنترل قند خون و اثرات ضد دیابتی ایــن گیاه می‌گردد.

درمان سوزش سر دل

دانه شنبلیله از مقادیر فراوانی موسیلاژ تشکیل شده اســت کــه التهاب روده و معده را بــه وسیله پوشاندن جدار معده و روده کاهش می‌دهد. افزودن 1 قاشق چای‌خوری دانه شنبلیله بــه غذاها بــرای رفع سوزش سر دل و رفلاکس توصیه می‌شود. پیشنهاد دیگر حل کردن یک قاشق چای‌خوری از پودر دانه شنبلیله در آب یــا آب میوه قبل از وعده غذایی می‌باشد. همچنین ایــن گیاه خاصیت هضم‌کنندگی و ملین دارد و در بسیاری از داروهای گیاهی بــه عــنــوان laxative (ملین) استفاده می‌شود.

پوست سالم؛ مویی پرپشت

بهترین درمان طبیعی بــرای مشکلات پوستی مانند اگزما؛ جوش؛ خراش؛ زخم‌ها؛ سوختگی؛ مشکلات پوستی ناشی از نقرس و نــیــز ضخیم و پرپشت شدن موها؛ استفاده موضعی از پودر دانه شنبلیله می‌باشد. بــرای ایــن منظور لازم اســت پودر دانه شنبلیله را بــا آب داغ مخلوط نـمـایـیـد و سطح آسیب‌دیده پوستی و یــا مو را بــا ایــن مخلوط بپوشانید.

کنترل تب

گیاه شنبلیله بــه عــنــوان یک گیاه تب بر شناسایی شده است. بهترین حالت؛ مصرف دانه شنبلیله بــه همراه لیمو و عسل در زمان بیماری است. بــرای ایــن منظور 1-2 قاشق چایخوری دانه شنبلیله را 3 مرتبه در روز بــه همراه چای سبز دم کنید و بعد از آن بــه همراه 1 قاشق چایخوری عسل و کمی آب لیموترش تازه میل نمایید.

سایر اثرات درمانی

1. بــه منظور افزایش اشتها در افرادی کــه دچار بی‌اشتهایی در نتیجه بیماری و یــا سایر عوامل هستند.

2. در زمینه کنترل بیماری‌های کلیوی و محافظت از کبد در برابر اثرات مخرب الکل و داروها

3. بهبود علائم ناشی از بیماری بری‌بری (کمبود ویتامین B) مانند زخم‌های دهانی؛ شکاف لب‌ها؛ زخم‌های مخاطی و …

4. کاهش رشد سلول‌های سرطان سینه و نــیــز سلول‌های معیوب خونی در لوسمی در ازای مصرف 400 میلی‌گرم در روز طی 1-3 وعده

5. بهبود گلو درد و سرفه‌های مزمن

6. تسکین دردهای عضلانی و بیماری‌های التهاب مفصلی

7. درمان سردردهای میگرنی

8. بهبود التهاب معده و روده

9. اثرات آنتی‌اکسیدانی بــرای پیشگیری از سرطان‌ها

10. برطرف‌کننده مشکلات جنسی در مردان

11. افزایش تولید شیر در مادران شیرده

12. تسریع روند زایمان

13. افزایش میل جنسی

14. بهبود بیماری‌های قلبی و نــیــز زوال عقل

اثرات جانبی

1. یکی از اثرات جانبی متداول تهوع می‌باشد کــه بــا مصرف بیش از 100 گرم در روز احتمال تهوع افزایش می‌یابد. بــه ایــن منظور روزانه کمتر از 8 گرم از ایــن گیاه توصیه می‌شود. گازهای روده‌ای و اسهال نــیــز در برخی افراد گزارش شده است.

2. در صورت حساسیت پوستی بــه ایــن گیاه؛ از درمان‌های موضعی بر روی پوست اجتناب کنید؛ زیــرا منجر بــه التهاب و راش‌های پوستی می‌شود.

3. در صورت مصرف طولانی مدت مــمــکن است؛ در عرق و ادرار بوی شربت افرا ایجاد شود.

مطالعات نشان می‌دهد افرادی کــه 56 گرم دانه شنبلیله را هــر روز مصرف می‌کنند؛ بعد از 24 هفته سطح کلسترول خونشان بــه طور چشمگیری کاهش می‌یابد و 25 درصد ریسک ابتلا بــه حملات قلبی در ایشان کمتر می‌شود.

 

خواص شنبلیله

خواص شنبلیله

اثر بر هورمون‌های مردانه

در رابطه بــا اثر مواد شیمیایی موجود در شنبلیله بر تستوسترون کــه هورمون مردانه می‌باشد؛ اختلاف نظر وجود دارد. شنبلیله سرشار از تستوفن می‌باشد کــه در بدن تبدیل بــه تستوسترون می‌شود. گفته می‌شود مصرف ایــن گیاه تنها تستوسترون آزاد در بدن را افزایش می‌دهد. از طرفی دیگر تستوفن؛ باعث افزایش سطح پرولاکتین می‌شود کــه بــرای شیردهی در مادران شیرده لازم اســت و نــیــز باعث افزایش اندازه سینه می‌گردد کــه در مردان نامطلوب است. بــه نظر می‌رسد اثر شنبلیله بر افزایش سطح هورمون‌های زنانه بسیار بیشتر از هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون می‌باشد.

افزایش ساخت عضله

بسیاری از مطالعات نشان می‌دهد کــه شنبلیله میزان تستوسترون را چندان افزایش نمی‌دهد. ولــی می‌تواند بــه عــنــوان یک مکمل گیاهی باارزش؛ جایگزین استروئیدهای آنابولیک در ورزشکاران شود. بــه نظر می‌رسد مواد شیمیایی فعال موجود در شنبلیله بدون افزایش سطح تستوسترون؛ خود بــه تنهایی خاصیت آنابولیک دارند و باعث افزایش ساخت عضلات می‌شوند. از دیگر اثرات فیتوکمیکال های موجود در شنبلیله افزایش میل جنسی و قدرت مردانگی در آقایان می‌باشد.

خواص تخم آن

قسمتهای مورد استفاده شنبلیله :

تخم شنبلیله : بطور سنتی از آن بــرای تقویت قوای جنسی استفاده می شــد و امروزه در چین بــرای درمانی ناتوانی جنسی مردان از آن استفاده می شود. بیماران دچار دیابت نــیــز میتوانند از تخم شنبلیله استفاده کنند.

قسمتهای هوایی: در کشورهای خاورمیانه از قسمتهای برگ و ساقه شنبلیله بــرای درمان دردهای شکمی استفاده میشود.

هشدار :

– از آنجایی کــه تخم شنبلیله دارای اثرات تحریک کنندگی رحم می باشد؛ از مصرف آن در دوران بارداری خودداری نمایید. امــا از برگ آن میتوان در هنگام زایمان استفاده نمود.

– بیماران دیابتی کــه از انسولین استفاده می کـنـنـد بــایــد قبل از مصرف ایــن گیاه بــا پزشک خود مشورت نمایند.

طریقه مصرف

تهیه چای : بر روی یک گرم پودر دانه؛ یک استکان آب سرد ریخته و حداقل سه ساعت نگه می‌داریم؛ ســپــس آن را صاف کرده و میل می‌کنیم. از سویی چــون محلول تلخ است؛ می‌توان آن را بــا کمی عسل؛ شیرین نمود.

این عمل را می‌توان تــا ۵ بار در روز تکرار کرد؛ زیــرا مصرف عادی پودر دانه‌ها؛ تــا ۵ گرم در روز مجاز است.

تداخل بــا داروها

نکته مهم در مورد مصرف ایــن گیاه بالاخص بــرای اهداف درمانی کــه لازم اســت دز بالایی از ایــن گیاه مصرف شود؛ ایــن اســت کــه حتماً در ایــن حالت؛ گیاه شنبلیله بــا فاصله 2 ساعت قبل یــا بعد از دارو استفاده شود؛ زیــرا بــه علت دارا بودن فیبرهای موسیلاژی؛ در جذب بسیاری از داروها تداخل ایجاد می‌کند. همچنین در صورت مصرف هــر یک از داروهای زیر؛ در زمینه مصرف دزهای بالای گیاه شنبلیله و فرآورده‌های دارویی مشتق از آن بــا پزشک خود مشورت نـمـایـیـد :

1. داروی گلیپیزید و سایر داروهای ضد دیابتی: اثر ایــن داروها بــه وسیله شنبلیله افزایش می‌یابد و مصرف همزمان آن‌ها منجر بــه افت شدید قند خون می‌شود.

2. انسولین: شنبلیله قند خون را کاهش می‌دهد و در صورت مصرف شنبلیله دوز انسولین بــایــد تنظیم شود.

3. هپارین؛ وارفارین و سایر داروهای ضد انعقادی: بــه دلیل ترکیبات کومارینی موجود در شنبلیله؛ در صورت مصرف همزمان شنبلیله بــا ایــن داروها احتمال خونریزی افزایش می‌یابد.

4. داروهای مهارکننده آنزیم منوآمین‌اکسیداز مانند فنلزین و ترانیل سیپرومین: بــه دلیل دارا بودن آمین در شنبلیله؛ مصرف همزمان آن بــا ایــن داروها منجر بــه افزایش ضربان قلب؛ سردرد؛ درد قفسه سینه و … می‌شود.

موارد احتیاط

1. شنبلیله هم خانواده بــا بادام‌زمینی می‌باشد. اگــر بــه بادام‌زمینی حساسیت داشته باشید؛ احتمال حساس بودن شما بــه شنبلیله هم وجود دارد.

2. شنبلیله سطح قند خون را کاهش می‌دهد و استفاده از دزهایی بیشتر از مقادیر توصیه‌شده باعث افت شدید قند خون می‌شود. اگــر مبتلا بــه دیابت می‌باشید بــا احتیاط و بــا فاصله از انسولین و داروهای خود از ایــن گیاه استفاده کنید.

3. ایــن گیاه بــه عــنــوان درمان طبیعی بــرای آسم شناخته شده است؛ امــا تنفس پودر آن باعث آسم و علائم آلرژی در افراد می‌شود.

شنبلیله؛ گیاهی مناسب بــرای زنان و مردان

منع مصرف در زمان بارداری

در طی بارداری مصرف دزهای بالای شنبلیله بــه هیچ وجه توصیه نمی‌شود. مطالعات متعدد بر روی زنان باردار نشان می‌دهد مصرف شنبلیله باعث بروز دردهای زایمانی در مادران می‌شود و انقباضات رحمی را افزایش می‌دهد. در نتیجه احتمال سقط بیشتر می‌شود. از ایــن رو بــرای مصرف آن در دوران بارداری بــایــد بــا احتیاط رفتار نمود.

سهولت زایمان

همان طور کــه گفته شــد شنبلیله دردهای زایمانی را تشدید می‌کند و منجر بــه انقباض در ناحیه رحم می‌شود. در نتیجه زایمان طبیعی را بــرای افراد تسهیل می‌کند. بــه همین علت در هنگام زایمان مصرف دزهای بالای شنبلیله بــه منظور القای زایمان طبیعی و آسان توصیه می‌شود.

افزایش شیردهی

شنبلیله گیاهی سرشار از تستوفن می‌باشد کــه باعث افزایش سطح پرولاکتین در بدن مادران شیرده می‌شود و ترشح شیر را تسهیل می‌کند. بعد از 24 الی 72 ساعت پــس از مصرف ایــن گیاه؛ اثرات افزایش شیر در مادران بــه طور کامل مشهود است. روغنی کــه از دانه‌های ایــن گیاه استخراج شده باشد بــرای ایــن منظور بسیار مناسب می‌باشد. بــرای افزایش جریان شیردهی روزی سه مرتبه کپسول 500 میلی‌گرمی شنبلیله توصیه می‌شود. شنبلیله در ترکیب بسیاری از داروهای گیاهی بــه منظور ایجاد تعادل هورمونی در خانم‌ها؛ افزایش سایز سینه؛ افزایش جریان شیردهی و … استفاده می‌شود.

بهبود گرگرفتگی در دوران یائسگی

حالت‌های نامطلوب در زمان یائسگی مانند گرگرفتگی بیشتر بــه علت کاهش سطح هورمون‌های زنانه؛ مانند استروژن می‌باشد. شنبلیله بــه دلیل دارا بودن مقادیر فراوانی دیوسژنین کــه خواص شبه استروژنی دارد؛ بــرای بهبود گرگرفتگی در زمان یائسگی توصیه می‌شود.

شنبلیله سابقه طولانی بــرای درمان بیماری‌های مربوط بــه ناباروری دارد؛ زیرا  سرشار از هورمون‌های زنانه می‌باشد. فیتوکمیکال‌های موجود در شنبلیله در بدن تبدیل بــه پیش ساز هورمون‌های جنسی مانند DHEA می‌شوند و عدم تعادل هورمونی در خانم‌ها را برطرف می‌کنند.

درمان پوکی استخوان

علت شیوع پوکی استخوان در زنان بعد از سنین یائسگی؛ کاهش میزان استروژن در بدن می‌باشد؛ زیــرا استروژن بــه جذب کلسیم توسط استخوان‌ها کمک شایانی می‌کند بــا کاهش یافتن ایــن هورمون؛ تراکم کلسیم استخوانی کاهش می‌یابد. در نتیجه زمینه بــرای ابتلا بــه پوکی استخوان در ایــن سنین در خانم‌ها افزایش می‌یابد. بــرای بهبود ایــن وضعیت فیتواستروژن ها توصیه می‌شوند کــه در حقیقت شامل مواد گیاهی سرشار از استروژن می‌باشند و از آن جمله می‌توان بــه شنبلیله؛ رازیانه؛ بذر کتان و … اشاره کرد.

درمان ناباروری

شنبلیله سابقه طولانی بــرای درمان بیماری‌های مربوط بــه ناباروری دارد؛ زیــرا سرشار از هورمون‌های زنانه می‌باشد. فیتوکمیکال‌های موجود در شنبلیله در بدن تبدیل بــه پیش ساز هورمون‌های جنسی مانند DHEA می‌شوند و عدم تعادل هورمونی در خانم‌ها را برطرف می‌کنند. در نتیجه مشکلات ناباروری کــه مرتبط بــا هورمون‌های جنسی زنانه می‌باشند را مرتفع می‌نمایند. علاوه بر این؛ مواد شیمیایی موجود در شنبلیله باعث افزایش میل جنسی نــیــز می‌گردد.

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “شنبلیله”

دیدگاه ها بسته شده اند.