اسفرزه

مجموعه: خواص مواد غذایی

اسفرزه

اسفرزه

اسپرزه یــا اسفرزه (نام علمی: Plantago psyllium یــا Plantago ovata forsk) یکی از گیاهان اســت و در ایران از جمله در بلندی‌های بالای ۲۵۰۰ متر در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌روید. در زبان بلوچی بــه آن دانیچک می‌گویند و ایــن گیاه در بلوچستان ایران و پاکستان بــه وفور رشد می‌کند کــه بلوچها تخم ایــن گیاه را جهت رفع اسهال بــا ماست مخلوط کرده و بــه خورد بیمار می‌دهند کــه بسیار مؤثر است.

این گیاه علفی و یکساله؛ بدون ساقه یــا دارای ساقه‌های کوتاه و برگهای باریک؛ دراز و نوک تیز بــا سه رگبرگ سراسری در جهت طول برگ؛ گلهای کوچک آن بــه صورت سنبله‌های استوانه‌ای یــا تقریباً مدور بــه طول ۵/۱ تــا ۳ سانتی‌متر در راس دمگل ظاهر می‌شوند و محتوی دانه‌هایی بــه رنگ قهوه‌ای مایل بــه زرد هستند. ارتفاع ایــن گیاه بــه ۱۰ تــا ۳۵ سانتی‌متر می‌رسد. میوه ایــن گیاه پوشینه؛ شکوفا؛ دو خانه و محتوی معمولاً یک‌دانه کوچک؛ لغزنده و بــه رنگ قهوه‌ای در هــر خانه‌است. ایــن گیاه بــه حالت خودرو روی چمن‌های خشک؛ چراگاه‌ها؛ مزارع رها شده؛ علف زارها؛ کنار راه‌ها و جویبارها و بیابان‌های بایر دیده می‌شود.

این گیاه در مرحله رویش بیشتر بــه آب و هوای خشک و سرد نیاز دارد ولــی در طول دوره رسیدن بذر و برداشت نیاز بــه هوای خشک و آفتابی دارد. کاشت تــا برداشت تکثیر بوسیله دانه و در زمین‌های شنی قابل نفوذ؛ شخم زده و عاری از علف‌های هرز صورت می‌گیرد. بــرای ایــن کار ابتدا؛ شیارهایی بــه عمق ۴ تــا ۵ سانتی‌متر و بــه فواصل ۶۰ سانتی‌متر؛ در زمین ایجاد می‌کنند. ســپــس دانه‌ها را هنگام بهار در ایــن شیارها می‌کارند و نــیــز غلتک ملایمی بر روی آنها می‌زنند؛ تــا دانه‌ها از قشر نازک خاک پوشیده گردند. معمولاً پــس از نمو دانه‌ها و پیدا شدن گیاهان جوان؛ فاصله آنها را از یکدیگر بــه نحوی زیاد می‌کنند کــه هــر پایه از دیگری لااقل ۱۰ تــا ۱۵ سانتی‌متر فاصله داشته باشد. مقدار بذر مورد نیاز ۵ تــا ۷ کیلوگرم در هکتار است. طول مدت جوانه زنی ۷ تــا ۱۰ روز می‌باشد. گیاه احتیاجات آبی متوسطی دارد؛ ۵ تــا ۶ آبیاری سبک بــه دلیل سیستم ریشه‌ای کوچک در طول دوره رویش بــرای گیاه کافی است؛ آبیاری دوم بــایــد بــا یک وقفه ۱۰ تــا ۱۵ روزه صورت گیرد. احتیاجات غذایی گیاه پایین است؛ ۵۰ تا۷۰ کیلوگرم در هکتار کود از ته در دو نوبت؛ ۲۰ تــا ۳۰ کیلوگرم در هکتار کود فسفره و ۲۵ تــا ۳۵ کیلوگرم در هکتار کود پتاس بــرای رشد گیاه کافی است. ۶۰ روز پــس از کاشت بذر گیاه بــه گل می‌رود و ۸ تــا ۱۷ روز بعد آماده برداشت است. هنگامی کــه سنبله‌ها بــه رنگ قهوه‌ای مایل بــه قرمز در آیند و برگهای پایینی خشک شــونــد و بیفتند و برگهای بالایی قهوه‌ای رنگ گردند بهترین زمان برداشت است.

 

خواص اسفرزه

 

خواص اسفرزه

 

ترکیب شیمیایی

دانه های اسفرزه دارای 10 درصد موسیلاژ اســت کــه در اثر هیدرولیز تولید دگزیلوزان؛ آرابینوز؛ د – گالاکتوز؛ د – گالاکتورونیک اسید می نماید. همچنین دارای روغن ثابت؛ پروتئین و املاح معدنی می باشد. دانه های اسپرزه را در آب قرار دهند پوسته خارجی اپیدرم متورم می شــود و تولید یک لایه موسیلاژی در اطراف هسته می نماید و از ایــن رو آن را در درمان اسهال خونی (کمی بو داده استفاده می‌کنند) بــه کار می برند.

در آمریکا از آن داروهای ملینی چــون Metamucil تهیه میگردد کــه ملین خوبی اســت دانه بسیار سختی اســت کــه تقریبا در غالب مناطق دنیا می روید و در ردیف مفیدترین؛ موثرترین و بی ضررترین و در عین حال ملایم ترین ملینهای گیاهی اســت کــه از قرنها پیش بــرای لینت مزاج تجویز شده اســت ولــی تحقیقات جدید نشان می دهد کــه دانه های اسپرزه بــرای کاهش کلسترول و قند خون نــیــز موثر است.

 

شفابخشی بــا اسفرزه

در حدود 30 درصد پوشش دانه اسپرزه را یک ماده جاذب آب تشکیل می‌دهد کــه موسیلاژ نامیده می شــود و پــس از خیس شدن و جذب آب؛ لعاب می‌دهد و هــر دانه 10 برابر حجم خودش متورم می‌شود و بــه شکل لعابی ژلاتینی درمی‌آید و ایــن لعاب اســت کــه منشاء شفابخشی آن در موارد اسهال و یبوست می‌باشد. پژوهشهای دانشمندان نشان می‌دهد کــه یک قاشق مرباخوری تخم اسفرزه کــه 3 بار در روز خورده شــود و هــر بار اقلا دو لیوان آب ولرم بــا آن نوشیده شود؛ اثر محسوسی در تخلیه و رفع یبوست دارد.

طبق گزارشی اسفرزه در مورد کاهش درد و رفع خارش بیماریهای کولون و رکتوم و قطع خونریزی بواسیر نــیــز مفید است. و همچنین در کاهش کلسترول.

در مجله اتحادیه پزشکان آمریکا نقل شده کــه در مدت 12 هفته 5 درصد کلسترول را کاهش می دهد.

 

نکات احتیاط آمیز در مصرف اسفرزه

به عــنــوان ملین و کاهنده کلسترول و احتمالا پیشگیری سرطان؛ اسفرزه فی نفسه نقشی ندارد بـلـکـه خاصیت ورم کردن و تولید لعاب زیاد آن اســت کــه ایــن آثار را ایجاد می کند. پــس اگــر اسفرزه خورده شــود و بــه قدر کافی آب زیاد خورده نشود؛ روده ها ورم کرده و چــون آب مدفوع کاملا جذب می شــود برعکس؛ انتظار خروج مدفوع متعسر می شود. پــس فراموش نشود کــه بــا اسفرزه بــایــد آب زیاد خورده شود.

بااینکه یبوست ناراحتی عمومی زنان باردار اســت ولــی مع هذا زنان باردار بــایــد از خوردن اسفرزه نظیر سایر ملین ها پرهیز کـنـنـد و بــرای رفع یبوست از سایر خوراکی های غنی از فایبر و الیاف گیاهی مانند سبزیها؛ دانه‌های غلات؛ نان سبوس دار و … استفاده کنند. و همچنین بــرای کودکان زیر 2 سال نباید داده شود.

 

از دیدگاه حکمای طب سنتی ایران

طبیعت آن سرد و تر است؛ نوع سفید رنگ آن مرغوبتر و در آب ته نشین شود. دانه های لعاب زا و خوردن لعاب آن موجب تسکین حرارت و تشنگی می باشد و بــرای تبهای گرم؛ غلیان خون و ناراحتی و خشونت سینه و حلق و زبان و سردرد و زخم روده و رفع یبوست روده ها کــه منشاء آن علل صفراوی یــا عوارض حاصله از خوردن داروهای گرم اســت بسیار مفید می باشد. در تمام موارد فوق لعاب آن بــه تنهایی و بــا مخلوط بــا روغن بادام شیرین خورده می شود.

در استعمال خارجی ضماد لعاب اسفرزه مخلوط بــا سرکه و روغن گلسرخ بــرای تسکین درد مفاصل گرم؛ نقرس و نرم کردن ورمهای بخصوص ورمهای پشت گوش نافع اســت و ضماد کوبیده آن بــا گلاب بــرای تسکین سردرد و یــا روغن بنفشه بــرای تسکین سردردهای گرم و رفع خشکی دماغ و اعصاب نافع اســت و همچنین بــرای رشد و نرم کردن مو و جلوگیری از دو تــا شدن تارهای مو بسیار مفید اســت در مورد مو بــایــد مالیدن ضماد چند روز پی در پی تکرار شود.

اگر 12 – 10 گرم تخم اسفرزه در آب گرم خیسانده شــود کــه لعاب آن زود خارج شــود و بــا شکر و بــا سکنجبین خورده شــود بــرای لینت مراج بسیار مفید اســت و نوعی ملین است. دم کرده آن بــرای تسکین درد سینه نافع است.

 

فواید گیاه اسفرزه

 

فواید گیاه اسفرزه

 

* آن را در آب بریزید و بگذارید بماند و دائم بــه جای آب خوردن از آب آن میل کنید؛ اگــر دائم جرعه جرعه نوشیده شــود گرفتگی صدا کــه از گرمی و حرارت باشد را برطرف می سازد؛ در موارد کاهش درد و رفع خارش و قطع خونریزی بواسیر نافع است.

* آن را بــا عناب در آب بچسبانید و آب آن را صبح ناشتا بخورید و بــا آب آن بدن را هم بشویید خارش قسمتهای زنانه یــا واژینال را برطرف می سازد.

* آب دم کرده آن را بنوشید؛ مدر اســت و بــرای سوزاک مفید می باشد.

* 20 گرم در یک لیوان آب جوشانده و 4 روز تکرار شــود دافع سنگ کیسه صفرا است.

* اگــر اسفرزه را بــا تخم شربتی و خاکشیر (هر کدام 100 گرم) ترکیب کرده و هــر روز یک قاشق سوپخوری آن را در 2 لیوان آب حل کرده و مصرف کنیم بــرای رفع خارش تن و تصفیه خون و باز شدن اشتها مفید است.

* هــر روز صبح؛ ظهر و شب هــر بار یک قاشق شربت خوری از آن را در یک فنجان آبجوش بریزید بعد بــا نبات شیرین نموده بخورید؛ اسهال خونی را درمان میکند؛ از خونریزی زیاد و قاعدگی جلوگیری می نماید.

* آن را بو دهید و هــر روز بخورید. اسهالهای طولانی و مزمن را درمان میکند.

* لعاب آن را دائم در گلو قرقره کنید و هم جرعه جرعه بخورید؛ گلودرد را درمان می کــنــد و اگــر آب آن را در دهان نگه دارید برفک و سوختگی و طاول و زخمهای دهان رادرمان می کند.

* آن را بکوبید؛ بعد بــا سرکه خمیر نموده و هــر روز صبح و شب روی محل ضماد بگذارید سالک را درمان می کند.

* آن را بــا شیر مادر دختردار خمیر نموده و ضماد اندازید. خنازیر (غده‌های سخت کــه در گردن و زیرگلو پیدا می شود) را درمان می‌کند.

* گل ختمی کوبیده را بــا لعاب آن مخلوط کنید و بر پیشانی بمالید. سردردی کــه از آفتاب باشد را تسکین می‌دهد.

تذکر مهم : توجه شــود کــه در استعمال داخلی هیچگونه نباید تخم اسفرزه کوبیده شود؛ زیــرا اگــر کوبیده شــود و خورده شــود خطرناک اســت و خوردن در حدود 40 گرم تخم اسفرزه کوبیده شده موجب سرد شدن بدن و تخدیر و تنگی نفس و آشفتگی و سرانجام منجر بــه غش و توقف نبض و پــس از مدتی احتمالامنجر بــه مرگ می شود. لذا در ایــن حالت از داروهای قی آور گرم نظیر آب عسل و نمک و یــا سایر داروها استفاده می شود.

 

به مثل بزر قطونا دل درویشان اســت تــا درست اســت صفا ورشکنی سم گردد

و در نهایت خلاصه‌ای از خواص اسپرزه بــه قرار زیر اســت :

1- نرم کننده شکم
2- ضد زخم روده و معده
3- ضد حرارت و عطش
4- ضد اسهال ساده و خونی
5- ضد خونریزی سینه
6- نشاط آور
7- ضد تب و لرز

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “اسفرزه”

دیدگاه ها بسته شده اند.