گل بنفشه

مجموعه: خواص مواد غذایی

گل بنفشه

گل بنفشه

بنفشه Viola گیاهى اســت بــا شاخه‏ هاى بسیار باریک کــه از یک ریشه روئیده مى‏ شــونــد و برگ بنفشه شبیه بــه برگ انار و حنا مى‏ باشد. گیاه بنفشه در مکانهاى سایه و نمناک روئیده مى‏ شود.

بنفشه اسم فارسى اســت و عربى آن بنفسج مى‏ باشد. نــیــز بــه فارسى کاکوش و بــه عربى فرفیرو گویند.

بنفشه گیاهى اســت شناخته شده کــه سابقه تاریخى چندین هزار ساله دارد. چـنـانـچه در آیین دیرینه زرتشتى مورد ستایش بوده است. از نظر طبى و کارآیى؛ در اسلام روایات زیادى از پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام در خواص طبى و معالجه بیماریها نوشته‏ اند.

بنفشه در اغلب مناطق مانند: هندوستان؛ ایران؛ افغانستان؛ عربستان و مصر بطور خودرو و طبیعى در باغ و جنگل و کوهستان مى‏روید. و بیابانى و وحشى بنفشه از بستانى آن‏ بهتر و معطرتر است.

گیاه بنفشه بــه ارتفاع 10 الى 20 سانتى‏ متر روییده و داراى برگهاى کوچک؛ شبیه بــه برگ انار از سرشاخه‏ هاى کوچک کــه در اوایل بهار تــا تابستان؛ بــا گلهاى کوچکى بــه رنگ بنفش و معطر مى‏ روید؛ مى‏ باشد. بــایــد صبح زود یــا نزدیک غروب؛ گلها را چیده در کیسه پلاستیکى محفوظ نگه داشت تــا خشک شــود و عطر آن در جسم گل متراکم شود؛ اگــر در فضاى آزاد و زیر آفتاب بگسترانند؛ بوى عطر آن کــه عامل موثر در درمان بعضى بیماریها است؛ فرار کرده (پریده) و خاصیت بنفشه کم مى ‏شود.

تاریخچه

بنفشه معطر از زمان های دور مورد استفاده دارویی داشته است. در قرون اولیه میلادی؛ در مکاتب بقراط و دیوسکورید و در قرون وسطی توسط اعراب در درمان بسیاری از بیماری ها؛ از جمله رفع ورم چشم؛ درد گلو؛ دفع صفرا؛ رفع حالت تشنگی و بــه عــنــوان ملین و قی آور بــه کار می رفته است.

بر اساس افسانه های قدیمی؛ نام بنفشه معطر(viola) از نام دختری باکره بــه نام lo گرفته شده است.

زئوس بــه ایــن دختر عاشق شــد و بــه خاطر محافظت از زن حسودش او را بــه شکل یک گوساله ماده در آورد کــه در کشتزاری از بنفشه چرا می کرد. بــه ایــن دلیل بنفشه قرن ها بــه عــنــوان نماد عشق معروف شــد و در نمایشنامه ها از آن نام برده می شد. در نمایشنامه شکسپیر؛ پاک از بنفشه در تهیه معجون عشق استفاده می کند.

ترکیبات مهم

مهم ترین ترکیبات گیاه؛ اسانس و مواد رنگی آن است. مواد رنگی را می توان بــه وسیله آب استخراج کرد. ایــن مواد بــا اسیدها و قلیایی ها بــه رنگ های سبز؛ زرد و قرمز در می آیند و از آنها بــه عــنــوان معرف PH  استفاده می کنند. یک گلوکزید بــه نام ویولاکورسیتین در گیاه و بــه خصوص در ریزوم آن وجود دارد کــه می توان آن را بــا الکل گرم از گیاه تازه استخراج نمود. ایــن گلوکزید کــه بــه صورت کریستال های زرد رنگ می باشد؛ بــا اسیدهای معدنی بــه کورسیتین و قند قابل تخمیر تبدیل می شود. طبق دارو نامه (فارماکوپه) انگلستان؛ بــه احتمال زیاد خواص مهم  گیاه مربوط بــه ایــن گلوکزید است. همچنین اسید سالی سیلیک در جریان تجزیه و تخمیر مواد گیاه بــه دست می آید. از ایــن بنفشه عطری استخراج می شــود کــه بسیار گران قیمت است؛به همین دلیل بسیاری از عطرهای موجود در بازار بــا نام ایــن گیاه؛ از مواد مصنوعی تهیه می گردند.

ترکیبات دیگر بنفشه شامل موسیلاژ؛ آنتوسیانین و یک ماده مهم بــه نام ویولین می باشد. ویولین آلکالوئیدی اســت کــه اثراتی شبیه امتین (یعنی تهوع آور) دارد.

دارو شناختی و اثرات مهم

استفاده دارویی هنوز در دارونامه ها وجود دارد. گل ها خاصیت مسهل دارند. در دارونامه انگلستان بهترین شکل استفاده از گل ها بــه صورت شربت اســت کــه بــرای نوزادان نصف تــا یک قاشق چایخوری و یــا بیشتر؛ بــا مقدار مساوی روغن بادام مخلوط می شود. در قدیم شربت بنفشه را بــرای رفع تورم چشم ها؛ رفع بی خوابی؛ درمان یرقان؛ درمان تب و لرز؛ برطرف کردن چرک و تورم لوزه ها و صرع استفاده می کردند. جرالد؛ یکی از متخصصان گیاهان دارویی می گوید؛برای تسکین تورم داخلی گوش؛ آرامش قلب؛ بر طرف کردن خشکی و گرفتگی گلو؛ بهبود سر درد و بــه عــنــوان خواب آور می توان از بنفشه معطر استفاده کرد.

از گل های بنفشه می توان مربای شیرینی تهیه کــرد کــه در زمان چارلز دوم بــه عــنــوان کنسروی مطلوب؛ بــا نام قند بنفشه یــا violet plate در تمام داروخانه ها بــه فروش می رسید و بسیار پرطرفدار بود. ایــن فرآورده خاصیت خلط آور دارد. گل های تازه بــرای افزودن بــه سالاد بسیار خوب است. همچنین جرالد می افزاید کــه از برگ ها می توان در تهیه مرهم و ضماد جهت سوختگی ها استفاده نمود. او معتقد اســت کــه اثرات آن بهتر از گل ختمی و ترکیبات جیوه می باشد.

تمام بنفشه ها دارای طبیعت سرد و مرطوب هستند. وقتی سبز و تازه اند؛ بــه عــنــوان سرد کننده و پایین آورنده حرارت بدن؛ بــه صورت داخلی و خارجی؛ بــه کار می روند؛ مثلاَ در کاهش ورم چشم ها می توان از جوشانده گل وبرگ و بــرای تسکین سر درد از مرهم آن بر روی پیشانی استفاده نمود. ایــن مرهم را می توان بــا اسانس گل سرخ هم مخلوط کرد.

گل و برگ بنفشه؛ بــه صورت فرآورده خوراکی؛ صفرا آور بوده و بــه خصوص بــرای بچه ها مناسب اســت (البته اثر برگ در ایــن مورد قوی تر است). همچنین؛ گل های تازه یــا خشک بــه شکل خوراکی؛ در رفع مشکلات ریوی مؤثرند.

ریزوم بــه صورت خوراکی دارای اثرات قوی تهوع آور و مسهل می باشد و از ایــن نظر شبیه ایپکاکوانا است.

دانه ها خاصیت مسهلی و ادرار آور دارند و از آنها در مشکلات مجاری ادرار؛ بــه خصوص دفع سنگریزه در مجاری؛ استفاده می شود.

در هومیوپاتی مدرن از تنتور گل تازه بــرای سرفه های اسپاسمی همراه بــا تنگی نفس و روماتیسم مچ ها استفاده می کنند.

خواص گلوکزید موجود در گیاه هنوز بــه طور کامل مورد بررسی قرار نگرفته؛ ولــی مطالعات اولیه حاکی از اثر آنتی سپتیکی آن است.

از زمان های دور از فرآورده های بنفشه تازه بــه صورت خوراکی و موضعی بــرای افراد سرطانی؛ بــه خصوص سرطان گلو؛ استفاده می شد. از دم کرده برگ ها در آب جوش و بــه نسبت 1 بــه 5 بــه صورت موضعی(مالیدنی) و یــا بــه صورت کمپرس در دردهای موضعی می توان استفاده کرد.

برای چرب کردن گلو؛ برگ بنفشه را خشک و پودر کرده و در روغن زیتون بریزید. ســپــس آن را بــه مدت 6 ساعت روی بخار بگذارید و بعد مصرف کنید. ایــن روغن بــرای رفع خشکی گلو مفید است.

از اثرات دیگر بنفشه می توان تسکین سر درد؛ ضد میگرن؛ رفع بی خوابی؛ضد سرفه؛ تسکین آسم و برونشیت را نام برد. بنفشه معطر چــون خاصیت معرق دارد؛ در تسکین علائم سرما خوردگی مؤثر است.

از اسانس گل ها در رایحه درمانی؛ درمان برونشیت؛ خستگی زیاد و مشکلات پوستی استفاده می شود.

خواص گل بنفشه ؛ گل بنفشه دارویی

طریقه و میزان مصرف

دم کرده : بنفشه را بــه صورت سرد می نوشند.برای ایــن کار حدود 70 گرم برگ های تازه را بــا آب سرد بشویید و آن را بــا نیم لیتر آب بجوشانید. بعد از حدود 12 ساعت وقتی آب سبز رنگ شد؛ آن را صاف کرده و در شیشه درب داری در یخچال گذاشته و هــر دو ساعت یکبار مقداری از آن را بخورید. ایــن دم کرده بهتر اســت هــر روز تازه تهیه شده و اضافی آن دور ریخته شود.

کمپرس : بــرای تهیه استعمال خارجی؛ پارچه یــا باند نخی را در دم کرده گرم وارد کرده و بر روی موضع قرار دهید و روی آن را بــا پارچه ضد آب(لاستیک پارچه نازک) بپوشانید و پــس از سرد شدن؛ ایــن کار را تکرار کنید.

روزانه دو قاشق غذاخوری گل خشک بــه صورت چای گرم یــا دم کرده سرد (توضیح داده شده) و یــا 5 گرم از ریشه در روز می توان مصرف کرد.

از بنفشه داروهای نوینی در صنعت دارو سازی بــه صور مختلف تهیه شده کــه طریقه و میزان مصرف آنها در راهنمای همراه دارو قید شده اســت (در خارج ایران).

خواص گل بنفشه

گل و برگ بنفشه کاملاً خوراکی اســت و می توان بــه صورت خام یــا پخته از آن استفاده کرد. برگ ها در تمام طول زمستان قابل استفاده و دارای طعم ملایم هستند. از برگ ها می توان در سالاد استفاده کرد(در صورتی کــه از گل ها بــرای سالاد استفاده شود؛ مزه و بوی قوی تری دارد). گل و برگ بنفشه را همچنین می توان در تهیه چای؛ شیرینی ها؛ سوپ و کیک مورد استفاده قرار دارد.

ابن سینا در کتاب قانون راجع بــه بنفشه چنین گفته اســت :

بنسفج گیاهی اســت مشهور و ریشه اش چــون سایر اجزایش نیروی دارویی دارد. دارای طبیعت سرد و تر است. گروهی گفته اند گرم اســت و در سردی برگش شکی نیست. گویند خون معتدل بــه وجود آورد. بو کردن و بر سر مالیدن آن سر درد را تسکین دهد. مالیدن و خوردن آن بــرای تورم چشم مفید است. بنفشه و بــه ویژه مربای بنفشه؛ درمان سرفه گرم اســت و سینه را نرم می کند. شربت بنفشه درمان ذات الجنب و شش اســت و در ایــن زمینه از جلاب( شربتی کــه بــا گلاب و عسل یــا شکر درست کنند) بهتر است. التهاب معده را از بین می برد. شربت بنفشه علاج درد کلیه و ملین ملایم است. تناول بنفشه خشک صفرا را بیرون راند.

در کتاب مخزن الادویه در مورد بنفشه چنین آمده اســت :

بنفسج دارای طبعی سرد و تر و بعضی گفته اند گرم و تر است. مسهل صفرا؛ مسکن عطش و حدت خون و جهت سرفه و خشونت سینه و حلق و خناق و ذات الجنب و ذات الریه و جهت معده و کبد و طحال و احتباس بول مفید اســت و بوییدن تازه آن منوم( خواب آور) و گویند گل تازه آن فادزهر(پادزهر) سموم و منوم است.

مصرف مقدار زیاد آن باعث ضعف دل و سنگینی معده و استفراغ می شــود کــه بعضی ایــن مضار را مربوط بــه خشک آن دانسته اند.

گل بنفشه دارویی

مهم ترین اثرات گزارش شده :

ضد باکتری؛ ضد التهاب؛ ضد تب؛ CNS دپرسانت؛ ملین؛ مسهل؛ معرق؛ ادرار آور؛ تهوع آور؛ خلط آور؛ قارچ کش؛ خواب آور؛ کاهش دهنده پر فشاری خون؛ شل کننده عضلات؛ مقوی اعصاب و مسکن.

نکات قابل توجه :

1 – بو و رنگ گل ها ضمن خشک کردن؛ در صورتی کــه حرارت زیاد باشد؛ از بین می رود و یــا کاهش می یابد؛ بــه همین دلیل بــرای تهیه داروها از گونه های دیگر کــه رنگ تیره تری دارند نــیــز استفاده می شود.

2 – یک تن برگ بنفشه می تواند 300 تــا 400 گرم اسانس خالص تولید کند. ایــن اسانس در تهیه عطر بــه کار می رود.

3 – از اسانس گل ها در تهیه فرآورده های تازه و خوشبو کننده دهان استفاده می کنند.

4 – گیاه بنفشه دمای تــا 20 درجه زیر صفر را تحمل می کند.

5 –  بوی گل های تازه بنفشه جزء بوهای شیرین است.

6 – نظریات ابن سینا در قانون و مطالب مندرج در مخزن الادویه در مورد بنفشه؛ بــا منابع جدید و اثرات تاَیید شده در بیشتر موارد منطبق می باشد.

7 – در تحقیقی کــه توسط مؤلف و همکاران در سال 1379 بر روی بنفشه معطر انــجـام شد؛ مشخص گردید کــه اسانس آن حاوی ترکیبات آلفاآیونن؛ ســپــس هگزان؛ نونئال؛ بنزوفنون؛ ایکوزان؛ دوکوزان؛ پنتاکوزان؛ تتراکوزان و تری کوزان و بنزیل بنزوات می باشد.

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “گل بنفشه”

دیدگاه ها بسته شده اند.