شعر عطار نیشابوری

شعر عطار نیشابوری

مجموعه: شعر
به این مطلب امتیاز دهید

 

  • شعر عطار نیشابوری
  •  

    شعر عطار نیشابوری

    شعر عطار نیشابوری

     

    فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری یکی ازعارفان و شاعران بلندنام ادبیات فارسی‌ در اواخر سدهٔ ششم و اوایل سدهٔ هفتم است.عطار نیشابوری در سال ۵۱۳ هجری مطابق با ۱۱۱۹ میلادی در روستای کدکن (کنونی) در نزدیکی نیشابور دیده به جهان گشود.

    به لحاظ تاریخی،شعر عطار بعد از شعر سنایی دومین اوج شعر عرفانی فارسی است و پس از شعر عطار، بلندترین قله شعر عرفانی، شعر جلال الدین مولوی است. سه موج بزرگ، سه خیزاب بلند حیرت آور در این دریا وجود دارد: اول شعر سنایی و دوم شعر عطار و سوم شعر جلال الدین مولوی. اینها سه اقلیم پهناور، سه کهکشان مستقل اند که فضای بیکرانه شعر عرفانی فارسی و بی اغراق، شعر جهان را احاطه می کنند و در ضمن کمال استقلال، سخت به یکدیگر وابسته اند و یکدیگر را تکمیل می کنند.

    شعر عطار در نگاه نخستین، گاه خواننده را می رماند؛ اما شکیبایی و قدری آمادگی روحی لازم است تا به درون این باغ راه پیدا کنیم.وقتی با شعر عطار انس گرفتیم، می بینیم که در آن سوی بعضی ناهماهنگی ها، چه منظومه منسجمی از احساس و اندیشه موج می زند.

     

    گزیده ای از اشعار عطار نیشابوری

     

    ای هجر تو وصل جاودانی                                     اندوه تو عیش و شادمانی
    در عشق تو نیم ذره حسرت                                     خوشتر ز وصال جاودانی

    ****شعر عطار ****

    بی یاد حضور تو زمانی                                              کفرست حدیث زندگانی
    صد جان و هزار دل نثارت                                            آن لحظه که از درم برانی

    ****شعر عطار ****

    کار دو جهان من برآید                                            گر یک نفسم به خویش خوانی
    با خواندن و راندم چه کار است؟                               خواه این کن خواه آن، تو دانی

    ****شعر عطار ****

    گر قهر کنی سزای آنم                                               ور لطف کنی سزای آنی
    صد دل باید به هر زمانم                                             تا تو ببری به دلستانی

    ****شعر عطار ****

    گر بر فکنی نقاب از روی                                             جبریل شود به جان فشانی
    کس نتواند جمال تو دید                                             زیرا که ز دیده بس نهانی

    ****شعر عطار *****

    نه نه، که به جز تو کس نبیند                                      چون جمله تویی بدین عیانی
    در عشق تو گر بمرد عطار                                           شد زنده دایم از معانی

     

    شعر عطار نیشابوری

     

    گم شدم در خود چنان کز خویش ناپیدا شدم         شبنمی بودم ز دریا غرقه در دریا شدم

    سایه ای بودم  ز اول بر زمین افتاده خوار            راست کان خورشید پیدا گشت ناپیدا شدم

    ز آمدن بس بی نشان و ز شدن بی خبر                 گو بیا یک دم برآمد کامدم من یا شدم

    نه، مپرس از من سخن زیرا که چون پروانه ای            در فروغ شمع روی دوست ناپروا شدم

    در ره عشقش قدم در نِه، اگر با دانشی            لاجرم در عشق هم نادان و هم دانا شدم

    چون همه تن می بایست بود و کور گشت           این عجایب بین که چون بینای نابینا شدم

    خاک بر فرقم اگر یک ذره دارم آگهی                تا کجاست آنجا که من سرگشته دل آنجا شدم

    چون دل عطار بیرون دیدم از هر دو جهان                      من ز تأثیر دل او بیدل و شیدا شدم

     

    شعر عطار نیشابوری

     

    مجمعی کردند مرغان جهان           آن چه بودند آشکارا و نهان

    جمله گفتند: «این زمان در روزگار          نیست خالی هیچ شهر از شهریار

    ****شعر عطار ****

    یکدیگر را شاید ار یاری کنیم            پادشاهی را طلب کاری کنیم»
    پس همه با جایگاهی می آمدند         سر به سر جویای شاهی آمدند

    ****شعر عطار ****

    هد هد آشفته دل پر انتظار           در میان جمع آمد بی قرار
    گفت: «ای مرغان منم بی هیچ ریب           هم برید1 حضرت2 و هم پیک غیب

    ****شعر عطار ****

    پادشاه خویش را دانسته ام        چون روم تنها چو نتوانسته ام
    لیک با من گر شما همره شوید     محرم آن شاه و آن درگه شوید

    ****شعر عطار ****

    هست ما را پادشاهی بی خلاف        در پس کوهی که هست آن کوه قاف3
    نام او سیمرغ4 سلطان طیور       او به ما نزدیک و ما زو دور دور

    ****شعر عطار ****

    در حریم5 عزت است آرام او          نیست حد هر زبانی نام او
    صد هزاران پرده دارد بیشتر           هم ز نور و هم ز ظلمت پیش تر

    ****شعر عطار ****

    هیچ دانایی کمال او ندید       هیچ بینایی جمال او ندید
    بس که خشکی بس که دریا بر ره است         تا نپنداری که راهی کوته است

    ****شعر عطار ****

    شیرمردی باید این ره را شگرف       ز آنکه ره دور است و دریا ژرف ژرف،
    جمله ی مرغان شدند آن جایگاه         بی قراری از عزت آن پادشاه

    ****شعر عطار ****

    شوق او در جان ایشان کار کرد          هر یکی بی صبری بسیار کرد
    عزم ره کردند و در پیش آمدند        عاشق او، دشمن خویش آمدند

    ****شعر عطار ****

    لیک چون بس ره دراز و دور بود         هر کسی از رفتنش رنجور بود
    گرچه ره را بود هر یک کارساز        هر یکی عذری دگر گفتند باز

    ****شعر عطار ****

    جمله ی مرغان چو بشنیدند حال       سر به سر کردند از هدهد سؤال
    که:«ای سبق برده6 زما در رهبری               ختم کرده بهتری و مهتری

    ****شعر عطار ****

    ما همه مشتی ضعیف و ناتوان         بی پر و بال و نه تن نه توان
    کی رسیم آخر به سیمرغ رفیع          گر رسد از ما کسی باشد بدیع»

    ****شعر عطار ****

    هدهد آن گه گفت: «ای بی حاصلان       عشق کی نیکو بود از بد دلان
    ای گدایان چند از این بی حاصلی        راست ناید عاشقی و بد دلی

    ****شعر عطار ****

    تو بدان کان گه که سیمرغ از نقاب            آشکارا کرد رخ چون آفتاب
    سایه ی خود کرد بر عالم نثار           گشت چندین مرغ هر دم آشکار

    ****شعر عطار ****

    صورت مرغان عالم سر به سر            سایه ی اوست این بدان ای بی خبر
    دیده ی سیمرغ بین، گر نیستت        دل چو آیینه منور نیستت

    ****شعر عطار ****

    چون همه مرغان شنودند این سخن       نیک پی بردند اسرار کهن
    جمله با سیمرغ نسبت یافتند         لاجرم در سیر رغبت یافتند

    ****شعر عطار ****

    زین سخن یکسر به ره باز آمدند     جمله هم درد و هم آواز آمدند
    زو بپرسیدند: «ای استاد کار        چون دهیم آخر در این ره دادکار؟

    ****شعر عطار ****

    زان که نبود در چنین علمی مقام       از ضعیفان این روش هرگز تمام»
    هدهد رهبر چنین گفت آن زمان           که: «آن که عاشق شد نیندیشد ز جان

    ****شعر عطار ****

    چون دل تو دشمن جان آمده ست         جان برافشان ره به پایان آمده ست
    عشق را با کفر و با ایمان چه کار       عاشقان را لحظه ای با جان چه کار

    ****شعر عطار ****

    عاشق آتش بر همه خرمن زند       اره بر فرقش نهند او تن زند7
    درد و خون دل بباید عشق را       قصه ای مشکل باید عشق را»

    ****شعر عطار ****

    چون شنودند این سخن مرغان همه         آن زمان گفتند ترک جان همه
    برد سیمرغ از دل ایشان قرار        عشق در جانان یکی شد صد هزار

    ****شعر عطار ****

    عزم ره کردند عزمی بس درست     ره سپردن را باستادند چست
    جمله گفتند: «این زمان مارا به نقد8       پیشوایی باید اندر حل عقد9

    ****شعر عطار ****

    قرعه افکندند بس لایق فتاد        قرعه شان بر هدهد عاشق فتاد
    جمله او را رهبر خود ساختند       گر همی فرمود سر می باختند

    ****شعر عطار ****

    هدهد هادی چو آمد پهلوان      تاج بر فرقش نهادند آن زمان
    صد هزاران مرغ در راه آمدند     سایه دان ماهی و ماه آمدند

    ****شعر عطار ****

    چون پدید آمد سر وادی ز راه        النفیر10 از آن نفیر بر شد به ماه
    هیبتی زان راه بر جان اوفتاد       آتشی در جان ایشان اوفتاد

    ****شعر عطار ****

    جمله ی مرغان ز هول و بیم راه        بال و پر پُرخون برآوردند آه
    راه می دیدند پایان ناپدید        درد می دیدند درمان ناپدید

    ****شعر عطار ****

    و آن همه مرغان همه آن جایگاه         سر نهادند از سر حسرت به راه
    سال ها رفتند در شیب و فراز        صرف شد در راهشان عمری دراز

    ****شعر عطار ****

    آخر الامر از میان آن سپاه        کم کسی ره برد تا آن پیشگاه
    باز بعضی بر سر کوه بلند       تشنه جان دادند در گرم11 و گزند

    ****شعر عطار ****

    باز بعضی در بیابان را زتف آفتاب       گشت پرها سوخته دل ها کباب
    باز بعضی در بیابان خشک لب     تشنه در گرما بمردند از تعب12

    ****شعر عطار ****

    باز بعضی ز آرزوی دانه ای       خویش را کشتند چون دیوانه ای
    باز بعضی سخت رنجور آمدند       باز پس ماندند و مهجور آمدند

    ****شعر عطار ****

    باز بعضی از عجایب های13 راه        باز استادند هم بر جایگاه
    باز بعضی در تماشای طرب        تن فرو دادند فارغ از طلب

    ****شعر عطار ****

    عاقبت از صد هزاران تا یکی       بیش نرسیدند آن جا ز اندکی
    عالمی بر مرغ می بردند راه       بیش نرسیدند سی آن جایگاه

    ****شعر عطار ****

    سی تن بی بال و پر، رنجور و مست14     دل شکسته جان شده، تن نادرست
    حضرتی دیدند بی وصف و صفت       برتر از ادراک عقل و معرفت

    ****شعر عطار ****

    رقعه یی15 بنهاد پیش آن همه          گفت: «برخوانید تا پایان همه»
    چون نگه کردند آن سی مرغ زار         در خط آن رقعه ی پر اعتبار16

    ****شعر عطار ****

    هر چه ایشان کرده بودند آن همه                   بود کرده نقش تا پایان همه
    کرده و ناکرده ی دیرینه شان             پاک گشت و محو گشت از سینه شان

    ****شعر عطار ****

    چون نگه کردند آن سی مرغ زود            بی شک آن سیمرغ آن سی مرغ بود
    خویش را دیدند سی مرغ تمام           بود خود سیمرغ سی مرغ تمام

    ****شعر عطار ****

    چون به سوی سیمرغ کردندی نگاه           بود این سیمرغ این کاین جایگاه
    ور به سوی خویش کردندی نظر              بود این سیمرغ ایشان آن دگر

    ****شعر عطار ****

    ور نظر در هر دو کردندی به هم           هر دو یک سیمرغ بودی بیش و کم
    بود این یک و آن یک بود این            در همه عالم کسی نشنود این

    ****شعر عطار ****

    آن همه غرق تحیر ماندند        بی تفکر و ز تفکر ماندند17
    چون ندانستند هیچ از هیچ حال         بی زفان کردند از حضرت سؤال

    ****شعر عطار ****

    کشف این سر قوی درخواستنند         حال مایی و تویی درخواستند
    بی زفان آمد از آن حضرت خطاب          کاینه است این حضرت چون آفتاب

    ****شعر عطار ****

    هر که آید خویشتن بیند در او         جان و تن هم جان و تن بیند در او
    محو او گشتند آخر بر دوام           سایه در خورسید گم شد و السلام
    لاجرم این جا سخن کوتاه شد              رهرو و رهبر نماند و راه شد

    _____________________

    پانوشت:
    1- برید: قاصد، نامه بر، پیک
    2- حضرت: درگاه، پیشگاه، در این جا درگاه حق تعالی.
    3- قاف: نام کوهی افسانه ای، قدما خیال می کردند که تمام خشکی های زمین به کوهی عظیم منتهی می شود که آن را قاف می نامیدند و تصور می کردند که این کوه گرداگرد خشکی کشیده شده است. قاف در اصطلاح عرفا، عالم کبریا و بی نیازی است
    4- سیمرغ: عنقا، نام مرغی افسانه ای است
    5- حریم: آن چه از پیرامون خانه و عمارت که بدان متعلق باشد مکانی که حمایت و دفاع از آن واجب باشد.، مکان امن .
    6- سبق: پیش بردن است در تاختن و تیر انداختن. سبق بردن: پیشی گرفتن در مسابقه.
    7- تن زدن: خاموش شدن، سکوت کردن.
    8- به نقد: فعلاً، حالا
    9- حل و عقد: گشادن و بستن، انجام دادن امور.
    10- نفیر: فریاد، ناله
    11- گرم: غم و اندوه، زحمت سخت، گرفتگی دل، دلگیری.
    12- تعب: خستگی، سختی، مشقت.
    13- عجایب ها: جمع عجیبه، قدما گاهی جمع های مکسر را با علامت های جمع فارسی دوباره جمع می بسته اند.
    14- مُست” گله و شکایت، غم . اندوه.
    15- رقعه: کاغذی که روی آن نویسند، مکتوب.
    16- اعتبار: پند گرفتن، عبرت گرفتن، ارزش.
    17- ماندن: خسته شدن، باز ماندن، عاجز شدن.

     

    کلمات کلیدی : آخر آن باز بی تو جمله در رقعه زان زین سی شوق شیرمردی صورت عاشق عاقبت عزم قرعه لیک ما نه هد هدهد هر هست هیچ و ور پادشاه چون کار کشف گر یکدیگر (کنونی) «آن «ای «این «برخوانید آتش آتشی آخر آرام آرزوی آشفته آشکار شعر آشکارا آفتاب شعر آفتاب سایه آفتاب       آمادگی آمد آمدن آمدند شعر آمدند زو آمدند     آمدند       آمدند        آمدند         آمده آن آن، آنجا آنم                                               آنکه آنی صد آه راه آواز آور آگهی                آید آیینه ابوحامد احاطه احساس ادبیات ادراک ار ارزش اره از ازعارفان است است است شعر است         است؟                               استاد استادند استعطار استقلال، اسرار اشعار اصطلاح اعتبار اعتبار شعر اغراق، افتاده افسانه افکندند اقلیم الامر الدین السلام لاجرم النفیر ام لیک ام        اما امن امور انتظار           انجام اند اند انداختن اندر اندوه اندوه اندوه، اندکی عالمی اندیشه انس او او صد او محو او         او          او، اواخر اوایل اوج اوست اوفتاد شعر اوفتاد       اول اگر ای ای باز ای       ای            ای، ایشان ایمان این این شعر این            اینها با باختند شعر باز باز شعر باستادند باشد باشد، باغ بال باید بایست بباید ببری بد بدان بدیع» شعر بدین بر بر، برآمد برآوردند برآید                                            برافشان برانی شعر برتر برد بردن بردند برده برید بزرگ، بس بستن، بسته بسیار بشنیدند بعد بعضی بلند بلند       بلندترین بلندنام بمرد بمردند بنهاد به بهتری بود بود خویش بود گرچه بود         بودم بودم  بودند بودی بپرسیدند بی بیا بیابان بیدل بیرون بیش بیشتر           بیم بین بین، بینای بینایی بیند بینیم بیکرانه تأثیر تا تاج تاختن تاریخی،شعر تحیر تر شعر ترک تشنه تصور تعالی تعب تعب شعر تفکر تماشای تمام تمام شعر تمام           تمام» هدهد تن تنها تو توان کی تویی تکمیل تیر جا جان جان شعر جانان جاودانی شعر جاودانی                                     جایگاه شعر جایگاه باز جایگاه ور جایگاه         جایگاهی جبریل جز جلال جمال جمع جمله جهان جهان           جهان                      جویای حاصلان       حاصلی        حال حال       حال         حالا حد حدیث حریم حسرت حسرت                                     حضرت حضور حق حل حمایت حیرت خالی خاموش خانه خبر دیده خبر                 ختم خرمن خسته خستگی، خشک خشکی خط خطاب          خلاف        خوار            خواندن خواننده خوانی با خواه خود خورسید خورشید خوشتر خون خویش خویشتن خیال خیزاب دادن دادند دادکار؟ شعر دارد دارم دان دانا دانایی دانسته دانشی            دانه دانی شعر دایم در دراز دراز شعر درخواستند بی درخواستنند         درد درست     درم درمان درون درگاه درگاه، درگه دریا دشمن دفاع دل دل، دلان ای دلستانی شعر دلگیری دلی شعر دم دهیم دو دوام           دوباره دور دور شعر دوست دوم دومین دگر دگر شعر دید                                             دیدم دیدند دیده دیرینه دیوانه ذره را را       را» شعر راست راندم راه راه سال راه       راه        راهشان راهی رخ رسد رسیم رغبت رفتند رفتنش رفیع          رقعه رماند؛ رنجور ره رهبر رهبری               رهرو روحی روزگار          روستای روش روم روی روی                                             ریب           ز زار         زان زبانی زتف زحمت زدن زفان زما زمان زمان صد زمان           زمانم                                             زمانی                                              زمین زند گزیده زند درد زند       زنده زندگانی صد زو زود            زیرا سؤال شعر سؤال که«ای ساختند       سال سایه سبق ست عشق ست         سخت سخت، سختی، سخن سخن       سدهٔ سر سر            سرگشته سزای سلطان سنایی سه سوخته سوم سوی سپاه        سپردن سکوت سی سیر سیمرغ سینه شادمانی در شاعران شان شان شعر شان             شاه شاهی شاید شبنمی شد شد پانوشت شد              شدم شدم شعر شدم خاک شدم در شدم ز شدم سایه شدم نه، شدم چون شدم         شدن شدن، شدند شده شده، ششم شعر شما شمع شنودند شهر شهریار شعر شود شوید شعر شوید     شک شکایت، شکسته شکیبایی شگرف       شیب شیدا صبری صد صرف صفت       ضعیف ضعیفان ضمن طرب        طلب طلب شعر طیور       ظلمت عاجز عاشق عاشقان عاشقی عالم عبرت عجایب عجیبه، عذری عرفا، عرفانی عرفانی، عزت عزمی عشق عشقش عطار عطار                                           عطار، عظیم عقد عقد شعر عقل علامت علمی عمارت عمری عنقا، عیانی در عیش غرق غرقه غم غیب شعر فارسی فارسی‌ فارغ فتاد جمله فتاد        فراز        فرقش فرقم فرمود فرو فروغ فریاد، فریدالدین فشانی کس فضای فعلاً، فکنی قاصد، قاف قاف نام قدری قدم قدما قرار گفت قرار        قراری قرعه قصه قله قهر قوی لاجرم لازم لایق لب     لحاظ لحظه لطف ما مارا ماندن ماندن، ماندند ماندند چون ماندند        ماه ماه هیبتی ماهی مایی متعلق محرم محمد محو مرغ مرغان مرغی مسابقه مست     مستقل مشتی مشقت مشکل مطابق معانی شعر معرفت شعر مقام       من منتهی منسجمی منظومه منم منور مهتری شعر مهجور موج مولوی مُست مپرس مکان مکانی مکتوب مکسر می میان میلادی نابینا ناتوان         نادان نادرست حضرتی ناله نام نامه نامیدند ناهماهنگی ناپدید شعر ناپدید        ناپروا ناپیدا ناکرده ناید نبود نبیند                                      نتواند نتوانسته نثار           نثارت                                            نخستین، ندانستند ندید بس ندید       نرسیدند نزدیک نزدیکی نسبت نشان نشنود نظر نظر              نفسم نفیر نقاب نقاب            نقد نقد       نقش نماند نه نه، نهادند نهان جمله نهانی شعر نهند نور نویسند، نِه، نپنداری نگاه نگاه           نگه نیازی نیست نیستت شعر نیستت        نیشابور نیشابوری نیشابوری نیشابوری ای نیشابوری مجمعی نیشابوری گم نیم نیندیشد نیک نیکو ها ها، هادی های هجر هجری هد هدهد هر هرگز هزار هزار شعر هزاران هست هفتم هم هم           همره همه همه برد همه کرده همه         همه          همه                   همه» چون همی هول هیچ و وابسته واجب وادی وجود ور وصال وصف وصل پادشاه شعر پادشاهی پاک پایان پدید پر پر، پرده پرها پروانه پس پند پهلوان      پهناور، پُرخون پی پیدا پیرامون پیش پیشوایی پیشگاه باز پیشگاه، پیشی پیک پیک چست جمله چنان چند چندین چنین چه چو چون ژرف ژرف، جمله کار کار شعر کار       کار        کارساز        کاری کاغذی کامدم کان کاین کاینه کباب باز کبریا کجاست کدکن کرد کرد عزم کرد          کردن کردند کردندی کرده کز کس کسی کشتند کشیده کفر کفرست کم کم بود کمال کن کنند کنند شعر کنی کنیم            کنیم» پس کنیموقتی که کهن جمله کهکشان کوتاه کوته کور کوه کوهی کی گاه گاهی گدایان گر گرداگرد گرفتن گرفتن، گرفتگی گرفتیم، گرم گرما گزند شعر گشادن گشت گشت           گشتند گشود به گفت گفتند گله گم گه گو ی یا یاد یاری یافتند شعر یافتند         یک یکدیگر یکسر یکی یکی       یی

     

  • تو بیا
  •  

    در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

    مطالب مرتبط

    دیدگاه ها

    نظر شما برای “شعر عطار نیشابوری”

    دیدگاه ها بسته شده اند.