مرزه

مجموعه: خواص مواد غذایی

مرزه

مرزه

مرزه گیاهی اســت یکساله از تیره نعناعیان دارای ساقه‌های متعدد و بــه رنگ مایل بــه قرمز اســت کــه بــه حالت وحشی در اروپای جنوبی و آسیا (از جمله ایران) بــه فراوانی می‌روید.

از ایــن گیاه اسانسی حاصل می‌شود کــه بــه صورت مایعی بی‌رنگ یــا مایل بــه زرد است. سرشاخه‌های آن بوی معطر و اثر نیرودهنده و تسهیل‌کننده عمل هضم و مقوی معده و مدر و بادشکن دارد.

این گیاه در ایران جزو سبزی‌های خوراکی بــه صورت خام و پخته در اغذیه مصرف می‌شود.

شربت گیاهی تیامین کــه در داروخانه‌های ایران موجود اســت حاوی اسانس آویشن؛ مرزه و رازیانه می باشد.

 

خواص مرزه

 

خواص مرزه

 

مرزه (Summer savoury) کــه از گیاهان خانواده نعناع بــه شمار می ‌رود؛ در فاصله ماه‌های تیر تــا شهریور در ایران بــه گل مــی‌ نشیند.

مرزه گیاه چند ساله ای اســت کــه بومی مدیترانه شرقی و جنوب غربی آسیاست.

قسمت های هوایی بــه انضمام برگ ها کــه در بعضی مواقع؛ فــقــط قسمت های فوقانی گل دار جمع آوری می گردد؛ بــه صورت خوشه ای دسته شده و یــا بر روی قاب های چوبی پهن کرده و در سایه و بــا حرارت مصنوعی کمتر از 40 درجه سانتی گراد خشک می شوند.

برگ‎های آن نرم و متقابل و تقریبا بدون دمبرگ و باریک و نوک تیز و پوشیده از کرک و دارای تارهای غده‎ای فراوان اسانس‎ دار است.

فرآوری

اسانس مرزه از تقطیر بــا بخار آب از برگ ها و سرشاخه های برگدار حاصل می شود. ایــن اسانس مایعی بی رنگ و یــا مایل بــه زرد و دارای عطر و بوی تند و زننده ای و بــا مزه ای کــه طعم فلفل را بــه یاد می آورد؛ می باشد.

این گیاه دارای 0/8 تــا 1/5درصد اسانس بــه همراه تانن؛ رزین و موسیلاژ می باشد. اسانس مرزه درصنایع غذایی کاربرد دارد.

کاربرد مرزه

اسانس گیاه مرزه دارای طبیعت گرم و اثرات تقویت کننده معده؛ تسهیل کننده عمل هضم؛ ضد نفخ و مُدر ( ادرار آور ) است.

برای معالجه اسهال بسیار مناسب اســت و یک ضدعفونی کننده قوی می باشد.

این گیاه را بــه عــنــوان چاشنی و ادویه بــه همراه لوبیا؛ سالاد فصل؛ خیار؛ ماهی؛ گوشت؛ کالباس و سوسیس مصرف می کنند.

دارویی بــه نام تیمیان Thymian در داروخانه های کشور وجود دارد کــه از گیاه مرزه؛ آویشن؛ رازیانه و اکالیپتوس تهیه می شــود و دارای اثرات ضد سرفه و خلط آور می باشد.

این گیاه در ایران جزو سبزی‎های خوراکی اســت و بــه صورت خام و پخته در غذاها مصرف می‎شود.

دارای خاصیت بادشکن و همچنین دافع کرم می باشد.

به صورت دم کردنی در رفع گرفتگی معده و روده موثر می باشد.

کشف ترکیبات ضد درد در گیاه مرزه

تحقیقات نشان مــی‌ دهد چهار ترکیب شیمیایی ضد درد در گیاه مرزه وجود دارد.

گیاهی کــه در ایــن تحقیق استفاده شده بــا نام علمی(Satureja hortensis ) “ساتوریا خوزستانیکا” شناخته می ‌شود کــه محل رویش طبیعی آن در استان‌های خوزستان و لرستان اســت و در گویش محلی بــه نام “مرزه خوزستانی” شناخته مــی‌ شود.

رویش مرزه خوزستانی نه تنها در ایــن استان؛ بـلـکـه در سایر استان‌های جنوبی تــا میانه ایران نــیــز وجود دارد.

آن چــه در تحقیق جدید بــه آن اشاره شده وجود ترکیبات شیمیایی بــا خواص ضد التهابی و ضد درد در نمونه‌هایی از گیاه اســت کــه نه بــه شکل وحشی؛ بـلـکـه بــه صورت دستی کاشته شده‌اند.

پیش از ایــن بــه خواص 2 ترکیب از 4 ?ترکیب شیمیایی موجود در قسمت برگ و ساقه مرزه اشاره شده بود. ایــن دو ترکیب عبارتند از: بتا سیتروزول و اسید اورسولیک. بــه عــنــوان مثال ترکیب بتا سیتروزول کــه در بادام زمینی نــیــز وجود دارد؛ منجر بــه توقف رشد غده پروستات در حیوانات آزمایشگاهی می ‌شود.

همچنین گزارش‌های متعددی مبنی بر اثر ضد التهابی اسید اورسولیک بــرای درمان سوختگی‌ ها و نــیــز اثر بازدارندگی آن بر رشد تومورها منتشر شده است.

خواص ضد التهابی اسید اورسولیک منجر بــه استفاده وسیع از ایــن ترکیب در صنایع آرایشی شده است.

تا کنون گزارش‌های مختلفی درباره وجود انواعی از روغن‌های ضروری در ایــن گیاه بــه چاپ رسیده است.

علاوه بر این؛ سه گزارش علمی مختلف در ایران در فاصله سال‌های 2003 تــا 2005 میلادی؛ بــه خواص ضد التهابی و ضد میکروبی ایــن گیاه اشاره کرده‌ اند.

در بین مصارف بومی از گیاه مرزه در ایران می توان بــه استفاده از آن بــرای تسکین دندان درد اشاره کرد.

تاثیر مرزه در درمان دردهای عصبی

مصرف مرزه در درمان دردهای عصبی و نرمی استخوان تاثیر دارد.

به گزارش ایسنا؛‌ اگــر روزانه 100 گرم مرزه در 500 گرم آب جوشانده شــود و تــا 5 روز مصرف گردد؛ علاوه بر ایــن کــه باعث تقویت معده مــی‌ شود؛ در رفع زخم روده نــیــز موثر است.

همچنین حمام ( بُخور ) جوشانده برگ های گیاه مرزه در رفع دردهای روماتیسمی ؛ عصبی و نرمی استخوان نــیــز موثر است.

اثرات ضد انعقادی خون گیاه مرزه

محققان تاثیر گیاه مرزه را بر افزایش فعالیت فاکتورهای انعقادی خون در حیوانات آزمایشگاهی نشان دادند.

تحقیقات ایــن پژوهشگران نشان می دهد کــه مصرف سه بار در روز گیاه مرزه و هــر بار بــه میزان 50 میلی گرم بــه ازای هــر کیلوگرم وزن بدن؛ موجب افزایش پروترومبین (PT) و پارشیال پروترومبین (APTT) فعال شده می گردد کــه هــر دو از فاکتورهای انعقادی خون می باشند.

کاهش چربی خون

یک طرح تحقیقاتی کــه در آزمایشگاه مرکز تحقیقات گیاهان دارویی لرستان بــه مدت یک سال انــجـام شد؛ نشان داده اســت کــه گیاه “مرزه” بــا نام علمی “ساتوریا خوزستانیکا” اگــر درست مصرف شود؛ مانند داروهای شیمیایی میزان چربی خون را در بدن انسان کاهش می دهد.

لازم اســت پژوهشگران گیاه را پــس از تبدیل بــه پودر؛ بــه شکل کپسول خوراکی درآورند تــا بــرای کنترل چربی خون افراد بیمار از آن استفاده کنند.

گیاه مرزه ؛ وزن را کاهش می دهد

پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی لرستان بــا بررسی گروهی از افراد چاق دریافتند؛ افرادی کــه از رژیم غذایی کم کالری همراه بــا مکمل گیاهی حاوی مرزه استفاده می کنند؛ در کاهش وزن خود موفق تر از افرادی هستند کــه فــقــط رژیم غذایی کم کالری مصرف می کنند. پژوهشگران بــا توجه بــه نتایج ایــن بررسی کــه در مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز منتشر شد؛ بــرای کاهش وزن؛ رژیم غذایی کم کالری همراه بــا مکمل گیاه مرزه را توصیه می کنند.

 

فواید مرزه چیست

 

فواید مرزه چیست

 

برگ مرزه و شاخه‌های آن دارای ترکیبات شیمیایی بــا کیفیت بالا هستند کــه دارای خاصیت آنتی اکسیدانی می‌باشند. ایــن ترکیبات همچنین از بروز بیماری‌ها پیشگیری کرده و باعث افزایش سلامت کلی بدن می‌‌شود. علاوه بر این؛ فیبر موجود در ایــن گیاه بــه کاهش LDL یــا کلسترول بد خون کمک می‌کند ؛ در حالیکه کلسترول خوب خون یــا همان HDL را افزایش خواهد داد.

برگ‌های مرزه دارای فنول‌های روغنی ضروری فراری همچون تیمول و کارواکرول است. همچنین ترکیباتی همچون لینالول؛ کامفن؛ کاریوفیلن و دیگر ترپنوئیدها نــیــز در آن یافت می‌شود.

تیمول یکی از مهم‌ترین روغن‌های ضروری اســت کــه خاصیت ضد قارچی و ضد عفونی آن از لحاظ علمی ثابت شده است.

علاوه بر موارد ذکر شده؛ ترکیبات فنولی دیگر همچون کارواکرول در مرزه از رشد باکتر‌ی‌های مختلف هچون coli و باسیلوس سرئوس جلوگیری می‌کند. کارواکرول؛ بنابراین ؛ بــه عــنــوان افزودنی غذایی سالم بــرای خواص ضد باکتریایی آن استفاده می‌شود. ایــن ماده همچنین طعم تند و بی نظیری بــه مرزه می‌بخشد.

مرزه منبع بسیار عالی از مواد معدنی و ویتامین‌هاست کــه بــرای سلامت کلی بدن مفید وموثر است.برگ‌ها و شاخه‌های آن منبع بسیار غنی از پتاسیم؛ آهن؛ کلسیم؛ منیزیم؛ منگنز؛ روی و سلنیم می‌باشد. پتاسیم یکی از مهم‌ترین ترکیبات سلولی اســت و بــه کنترل ضربان قلب و فشار خون کمک می‌کند. منگنز نــیــز توسط بدن بــه عــنــوان یک کوفاکتور بــرای آنزیم‌های آنتی اکسیدان عمل می‌کند. آهن بــرای ساخت گلبول‌های قرمز خون ضروری است.

این گیاه همچنین منبع غنی از ویتامین‌های مهمی همچون گروه B کمپلکس ؛ ویتامین A ؛ ویتامین C ؛ نیاسین؛ تیامین و پیرودوکسین است.

مرزه خشک ۱.۸۱۰ میلی گرم از ویتامین B6 را تامین می‌کند. پیریدوکسین نــیــز سطح GABA ( تسکین دهنده انتقال دهنده عصبی) در مغز را بالا نگه می‌دارد و در نتیجه استرس را کاهش می‌دهد.

ویتامین C بــه بدن کمک می‌کند در برابر عومل عفونی مبارزه کــنــد و سطح رادیکال‌های آزاد و مضر در بدن را کاهش دهد.

ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی و آنتی اکسیدان اســت کــه بــرای حفظ سلامت غشاهای مخاطی و پوست سالم و همچنین بــرای بینایی ضروری است.مصرف موادی کــه سرشار از ویتامین A هستند بــرای محافظت از ریه‌ها و پیشگیری از سرطان مجاری تنفسی بسیار مهم است.

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “مرزه”

دیدگاه ها بسته شده اند.