ترخون

مجموعه: خواص مواد غذایی

ترخون

ترخون

ترخون یــا تلخون (Artemisia dracunculus)؛ گیاهی پایا بــه ارتفاع ۳۰ سانتیمتر تــا یک متر اســت و دارای برگ‌های ساده بــه رنگ سبز است. برگ‌های قاعده ساقه آن بــه ۳ لوب تقسیم می‌شود و کاپیتول‌های آن کوچک و بــه رنک سبز و خوشه‌ای است. تکثیر آن از طریق پیدایش جوانه‌ها در ریزوم گیاه صورت می‌گیرد. قسمت مورد استفاده ترخون برگ‌ها و سر شاخه‌ها جوان گیاه است. از ترخون بــرای طعم‌دار کردن خوراکی‌هایی مثل شور نــیــز استفاده می‌شود.

گیاه تازه ترخون دارای ۶۰ تــا ۷۰ درصد استراگول؛ ۱۵ الی ۲۰درصد اوسیمن (ocimene) و متیل کاویاکول (methylchaviacol) می‌باشد. همچنین مقدار کمی نــیــز تانن در ترخون وجود دارد.

منشأ اصلی ترخون در دره‌های آبرفتی روسیه و نواحی غربی آمریکای شمالی بوده‌است امــا اکنون پرورش آن در تمام نقاط ایران معمول است.

 

فواید ترخون

فواید ترخون

 

ترخون در فرانسه و در سایر نقاط جهان در آشپزی سنتی – بــه صورت تازه یــا خشک – بــه عــنــوان طعم دهنده قوی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

محسن پویان؛ پژوهشگر گیاهان دارویی در خراسان‌جنوبی گفت: ترخون می‌تواند جانشین نمک شــود و کسانی کــه از مصرف نمک منع شده‌اند مثل بیماران قلبی؛ کسانی کــه پرفشاری خون دارند؛ یــا اشخاص چاق کــه مجبور بــه پیروی از رژیم غذایی بی‌نمک شده‌اند می‌توانند بــه جای نمک ترخون در غذای خود مصرف کـنـنـد و علاوه‌بر این‌که غذای خود را بــا نمک احساس کـنـنـد از طعم مطبوع و خواص شفابخش ترخون نــیــز استفاده کنند.

گیاه شناسی

ترخون گیاهی از خانواده کاسنی یــا مرکبان اســت کــه پایا و ارتفاع آن بــه حدود 50 سانتی‌متر می‌رسد. برگ‌ها بــه رنگ سبز براق؛ پهنک برگ کشیده و باریک و نوک‌تیز است. فیلوتاکسی برگ متناوب و گل‌ها متمایل بــه زرد اســت و دانه‌های گیاه عقیم بوده و تکثیر آن به‌صورت رویشی انــجـام می‌شود.

در برگ تر خون اسانس روغنی وجود دارد کــه ترکیب عمده اسانس آن را متیل چاویکول و پی‌متوکسی سینامیک آلدئید تشکیل می‌دهند؛ کــه ایــن مواد خاصیت ضدعفونی‌کنندگی بسیار قوی دارند.

سلامت دهان

مصرف ترخون بــرای جلوگیری از خونریزی لثه‌ها و نــیــز التیام زخم‌هایی کــه در دهان وجود دارند بسیار مفید اســت و در طول تاریخ؛ از ایــن سبزی معطر بــرای تسکین موقتی درد دندان استفاده می‌شده است. محققان دانشگاه آریزونا می‌گویند علت تسکین درد دندان بــه خاطر وجود ماده‌ای موسوم بــه اوژنول اســت کــه در روغن میخک نــیــز وجود دارد. سبزی تر خون نه تنها موجب تسکین درد دندان می‌شود بـلـکـه بــرای تسکین درد لثه نــیــز کــه همراه بــا درد دندان ایجاد می‌شود موثر است.

کمک بــه هضم غذا

سبزی ترخون علاوه بر استفاده در آشپزی بــه عــنــوان طعم دهنده؛ دارای خواص دارویی نــیــز اســت کــه از جمله آن‌ها می‌توان بــه تسکین ناراحتی‌های معده کــه بر اثر استرس بــه وجود آمده و همچنین تقویت سیستم هاضمه اشاره کرد. برگ و سرشاخه‌های گل‌دار ترخون محرک و مقوی معده بوده و خاصیت ضدانگلی دارد. مصرف آن اشتهاآور و ادرارآور (کاهش‌دهنده آب و رطوبت اضافه بدن) بوده و اندکی خاصیت مخدر دارد.

دارای خواص آنتی‌اکسیدانی هستند

ترخون؛ ‌به خصوص نوع ترکی آن؛ دارای خواص آنتی‌اکسیدانی فراوانی بوده کــه می‌توانند در خنثی سازی موادی موسوم بــه رادیکال‌های آزاد کمک خوبی نمایند. رادیکال‌های آزاد؛ محصولات فرعی متابولیسم هستند و اگــر بدن شما نتواند بــه طور موثر از دست آن‌ها خلاص شــود می‌توانند موجب تخریب سلول‌‌های بدنتان شــونــد و در نتیجه در سیستم هاضمه شما باقی مانده و آسیبی را در بدن ایجاد نـمـایـنـد کــه مــمــکن اســت حــتـی منجر بــه ایجاد نوعی سرطان خاص شود. طی تحقیقی کــه در سال 2005 صورت گرفت و در”مجله کشاورزی شیمی غذا” نــیــز بــه چاپ رسید محققان دریافتند تر خون می‌تواند بــه عــنــوان یک روبنده و از بین برنده رادیکال‌های آزاد در بدن نقش موثری ایفا نماید.

ریشه

ریشه‌ی ترخون در طب گیاهی بــه نام «عاقرقرحا» مشهور است. ایــن گیاه بــه برطرف کردن سکسکه و درد مفاصل کمک می‌کند. ایــن گیاه قدرت دفاعی بدن را در برابر برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها افزایش می‌دهد. مصرف سالانه تر خون قدرت جنسی را کاهش می‌دهد.

قطره

قطره ترخون حاوی اسانس برگ ترخون در بازار دارویی ایران موجود اســت ایــن قطره بر اساس حداقل 13 میلی‌گرم میتیل چاویکول در هــر میلی‌لیتر از فرآورده استاندارد شده و به‌صورت خوراکی روزانه 20-10 قطره به‌عنوان محرک اشتها همراه مقداری مایعات پیش از غذا استفاده می‌شود و بــرای برطرف کردن سکسکه یک تــا 2 قطره ترخون بر روی یک حبه قند چکانده و میل می‌شود.  ارشناسان گیاه‌درمانی استفاده از روغن تر خون را همراه بــا روغن رازیانه و عسل بــرای تقویت سیستم هاضمه توصیه می‌کنند ولــی در صورت داشتن آلرژی از استفاده ایــن روغن‌ها وعسل خودداری کنید.

اسانس ترخون بــه مقدار سه تــا پنج قطره در روی یک حبه قند نــیــز بــرای تقویت معده و دفع نفخ شکم مصرف می‌شود. ایــن قطره در دوران بارداری و کودکان کمتر از 4 سال منع مصرف شده است.

در طب قدیم

ابن‌سینا و زکریای رازی پزشکان دانشمند ایرانی قبل از اروپائیان بــه خواص درمانی تر خون پی بردند و در کتاب‌های طبی خود ایــن دو پزشک دانشمند می‌نویسند کــه تر خون نفخ را برطرف کرده و هوای آلوده از طاعون را ضدعفونی و پاک می‌کند.

ابن بیطار ترخون را سبزی سفره غذا می‌داند و عقیده دارد چند برگ از ترخون اشتها را تحریک کرده و نفس را معطر و خوشبو می‌کند.

ترخون در زمان جنگ‌های صلیبی بــه اروپا وارد شــد و در نقاط مختلف اروپا کشت آن معمول و رواج یافت و امروزه ایــن سبزی معطر را در غذا و دوا بــه کار می‌برند. تر خون از زمانی کــه در اروپا پیدا شــد در طب و درمان امراض بــه کار رفت و در مصرف آن خواص اشتهاآور؛ هضم‌کننده؛ عادات ماهانه زنان و ترشح‌کننده بزاق دهان و همچنین داروی دردهای دندان تشخیص دادند.

در قرن نوزدهم دو پزشک معروف فرانسوی بــه نام شومل و کازن بــا مصرف دم‌کرده و اسانس ترخون بیماری‌هایی را چــون ضعف معده و سوءهضم معالجه می‌کردند و از معالجه بــا ایــن گیاه معطر نتایج موثری می‌گرفتند.

ترخون در قدیم به‌واسطه‌ی خواص درمانی کــه داشته اســت بسیار معروف بوده و در فرانسه بــه نام گیاه اژدها و یــا شرپانتین معروف بوده اســت و از آن سالاد درست می‌کرده‌اند و یــا خام و بــا غذا می‌خورده‌اند. ترخون را دم می‌کرده‌اند و دم‌کرده آن را به‌عنوان مقوی معده می‌خورده‌اند تــا هضم غذا را آسان کند؛ گاز و نفخ شکم و روده‌ها را برطرف می‌کند و قاعدگی و عادت ماهانه زنان را مرتب سازد و دردهای اعصاب و انواع رماتیسم را شفا می‌بخشد.

این هــمــه خواص از کجا آمده است؟

خواص درمانی ترخون مرهون روغن مایع اصلی آن اســت کــه دارای بو و طعم تندی اســت و مزه آن نزدیک بــه تربانتین است. روغن مایع اصلی ترخون دارای هفتاد درصد استراگول و بیست درصد ترپن است. ایــن روغن دارای خواص تقویت‌کننده؛ اشتهاآور؛ مقوی معده؛ ادرارآور؛ قاعده‌آور و کرم‌کش است.

دم کرده

ترخون را به‌عنوان دم‌کرده بــه مقدار 25 تــا 30 گرم در یک لیتر آب دم‌کرده و سه یــا چهار بار در روز و هــر بار یک فنجان از آن را پــس از صرف غذا مصرف می‌کنند. کسانی کــه می‌خواهند از ترخون به‌عنوان دم‌کرده استفاده کــنــد بــایــد پنج گرم ترخون را تکه‌تکه کرده و در یک فنجان بریزند و روی آن آب جوش جاری کـنـنـد و 10 دقیقه بگذارند تــا دم بکشد ســپــس ایــن دم‌کرده را پــس از صرف غذا بنوشند.

دم‌کرده ترخون بــرای جلوگیری از آبله و سرخجه و کنترل علل وبا در طب گیاهی اهمیت زیادی دارد. ترخون قدرت دفاعی بدن را در برابر برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها افزایش می‌دهد.

 

خواص ترخون

 

خواص ترخون

 

ترخون منبع بسیار خوبی از آهن؛ کلسیم و منگنز می‏ باشد. ایــن سبزی همچنین دارای پتاسیم؛ منیزیم و ویتامین ‏های A و C می ‏باشد.

ترخون بیشتر بــه صورت یک سبزی در پخت و پز استفاده می ‏شود امــا از آن بــرای مصارف پزشکی نــیــز استفاده می ‏کنند. بــه دلیل داشتن خاصیت بی‏ حس‏ کنندگی در دهان؛ یونانیان باستان ایــن گیاه را برای  تسکین دندان درد می‏ جویدند. ایــن گیاه همچنین در قرون وسطی بــه عــنــوان یک پادزهر بــرای درمان سم مارگزیدگی استفاده می ‏شد. از دیگر خواص مفید ترخون می ‏توان بــه مواردی چــون کمک بــه هضم بهتر غذا؛ مسکن ملایم و یک کمک کننده‏ ی خوب بــه پیشگیری از بیماری‏ های قلبی و چاقی اشاره کرد(البته بــه شرط ایــن کــه بــه جای نمک استفاده شود.).

از قدیم الایام بــرای درمان دردهای شکمی و افزایش اشتها از ترخون استفاده می ‏شده است. ترخون تنظیم کننده قاعدگی در زنان است. ایــن گیاه مخصوصاً اگــر بــه شکل دم کرده مصرف شــود بــرای رفع خستگی و آرامش اعصاب بسیار سودمند اســت بــه همین دلیل بــرای افراد بیش فعال مفید است.

ترخون تولید صفرا بــه وسیله ‏ی کبد را افزایش می‏ دهد و بــه ایــن ترتیب بــه هضم و گوارش غذا کمک می‏کند و موجب افزایش سرعت فرایند سم ‏زدایی در بدن می‏ شود.

افرادی کــه فشار خون بالایی دارند می‏توانند از ایــن سبزی بــه جای نمک در غذا استفاده نمایند.

ترخون توانایی بسیار زیادی بــرای مبارزه بــا کرم‏های روده‏ای نــیــز دارد.

خواص مفید روغن ‏های فرار ترخون :

روغن‏های ضروری ترخون بــه وسیله‏ تقطیر بــا بخار آب از برگ ‏ها و گل ‏های ایــن گیاه استخراج می‏شوند و شامل سینئول؛ استراگول؛ اوسیمن و فلاندرن می ‏باشند.

روغن ‏های ضروری یــا همان اسانس های فرار موجود در ترخون دارای خواص زیادی می باشند کــه از آن جمله می توان بــه مواردی چــون ضدرماتیسم؛ اشتها آور؛ کمک بــه بهبود گردش خون؛ کمک بــه گوارش بهتر غذاها؛ برطرف‏ کننده بوی بد؛ قاعده‏آور؛ محرک و کرم‏ زدا اشاره کرد.

حالا چگونگی تاثیر روغن‏های فرار بر روی برخی بیماری‏ ها را بــرای ‏تان توضیح می ‏دهم :

* ضد روماتیسم

بد نـیـسـت کــه بدانید دو عامل مهم در ایجاد رماتیسم (درد مفاصل) و آرتریت (التهاب و ورم مفاصل) دخیل هستند؛ 1) گردش خون و لنف نامناسب مخصوصاً در اندام‏ هایی مثل دست و پا و 2) تجمع مواد سمّی مانند اسید اوریک در بدن. خوب بــا ایــن توضیحات بــرای درمان ایــن بیماری بــایــد 2 اتفاق بیفتد: یــا ایــن کــه ماده ی درمان کننده بــه جریان خون کمک کــنــد و آن را آسان ‏تر نماید یــا بــایــد سم ‏زدا باشد یعنی بــایــد سم‏ ها را از بدن خارج کند.

روغن ‏های فرار ترخون بیشتر بــه دلیل اول بــرای ایــن بیماری مفید هستند یعنی توانایی بسیار خوبی بــرای افزایش جریان خون دارند. بدین ترتیب موجب گرم شدن ناحیه ی آسیب دیده می ‏شوند و علاوه بر ایــن نمی ‏گذارند کــه اسید اوریک در آن مکان‏ های خاص تجمع کنند. ترخون همچنین بــه سم‏ زدایی نــیــز بــه ‏وسیله‏ ی تحریک دفع ادرار و مدفوع کمک می‏ کند.

* اشتها آور

ترخون ترشح شیره‏ های گوارشی معده را تحریک می ‏کند و بــه همین دلیل موجب افزایش اشتها می ‏شود. ایــن اتفاق درست در زمانی شروع می ‏شود کــه شما آن را در دهان تان قرار می ‏دهید جایی کــه در آن بزاق تولید می‏ شود. در قسمت ‏های پایین‏ تر دستگاه گوارشی؛ شیره‏ ی معده و صفرا ترشح می ‏شوند تــا اگــر غذایی در معده باشد سرعت هضم مواد غذایی را افزایش دهند و اگــر نباشد و بــه عبارتی معده خالی باشد بــه نوبه ‏ی خود موجب افزایش اشتها شوند.

* کمک بــه بهبود گردش خون

روغن ‏های فرار موجود در ترخون گردش خون و مخاط را بهبود می ‏بخشند و بــه توزیع مناسب مواد مغذی؛ اکسیژن؛ هورمون ‏ها و آنزیم ‏ها در سراسر بدن کمک می ‏کنند.

* کمک بــه هضم مواد غذایی

این روغن‏ها یــا بــه عبارتی اسانس ‏ها همان ‏طور کــه در بالا ذکر شــد موجب افزایش شیره‏ های گوارشی در سراسر دستگاه‏ گوارش می ‏شوند و بدین ترتیب بــه افزایش توانایی بدن بــه هضم مواد غذایی از طریق تجزیه‏ ی غذاها بــه مواد مغذی مختلف کمک می کند(ترخون بــه خصوص بــرای هضم پروتئین‏ ها و چربی‏ های گوشت کمک کننده ی خوبی است) و بــه وسیله‏ ی تحریک حرکات دودی روده‏ ها موجب تسهیل حرکت غذاها در کل سیستم گوارشی می ‏شوند.

* بو زدایی

بوی تند و معطر ترخون بــرای دور کردن بوی بد از بدن استفاده می ‏شود. ترخون همچنین موجب مهار رشد میکروب ‏های روی پوست نــیــز می ‏شود و بــه ایــن ترتیب موجب کاهش بیشتر بوی بدن می ‏شود.

* قاعده ‏آور

ترخون قاعدگی را آسان ‏تر و آن را منظم می ‏کند. علاوه براین؛ ترخون موجب تسکین مشکلاتی چــون دردهای شکمی؛ حالت تهوع؛ خستگی و دیگر آزار و اذیت‏های ایــن دوران خواهد شد.

* محرک

ترخون موجب تحریک و تهییع مغز؛ سیستم عصبی؛ سیستم گوارشی؛ سیستم گردش خون و سیستم هورمونی(اندوکرینی) می ‏شود. بــه عبارتی ایــن گیاه بــه نوبه ‏ی خود هــمــه ‏‏ی سیستم ‏های متابولیکی را تحریک می ‏کند و در نتیجه رشد و ایمنی بدن را ارتقا می بخشد.

* کرم‏ زدا

سمیّت ایــن روغن کرم ‏های بدن را می ‏کشد. ایــن ها شامل کرم‏های گرد و نواری کــه در روده یافت می ‏شوند؛ کرم قلاب‏ دار کــه می تواند بــه هــر جایی از بدن برود و حــتـی کرم حشره کــه بر روی زخم‏ ها وجود دارد؛ می‏ شوند.

البته دقت داشته باشید کــه تــا وقتی ایــن روغن‏ ها بــه صورت موضعی و خارج از بدن استفاده می ‏شوند جای نگرانی وجود ندارد امــا هنگامی کــه بــه صورت خوراکی مصرف می‏شوند بــایــد مراقب بود زیــرا این‏ها سمّی هستند.

چند نکته کــه بــایــد توجه کنید :

– ایــن روغن‏ها بــه دلیل وجود استراگول سمّی هستند؛ استراگول نام دیگر میتل چاویکول اســت و از ایــن رو نباید بــه کودکان کم سن (زیر 4 سال) و زنان باردار داده شود.

– ترخون را بــه صورت تازه 10 تــا 14 روز می ‏توان در یخچال نگهداری کرد. امــا در فریزر 4 تــا 6 ماه قابل نگهداری است.

– بــرای خشک کردن ترخون؛ ابتدا آن را پاک کرده و خوب بشویید و ســپــس در یک محل تاریک و گرم قرار دهید وقتی کــه خشک شدند آن ها را درون شیشه‏ ی تمیزی ریخته و در جای خنک و تاریک نگه داری کنید.

ترخون‏های خشک شده دارای طعم و مزه‏ ی همانند ترخون ‏های تازه نیستند؛ امــا بــه هــر حال بــرای زمانی کــه سبزی تازه در دسترس نـیـسـت مناسب هستند.

 

در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

مطالب مرتبط

دیدگاه ها

نظر شما برای “ترخون”

دیدگاه ها بسته شده اند.